Ngày 14/9/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo số 481/TB-VPCP về kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại buổi làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn trong ngành điện tử, bán dẫn.
Cuộc làm việc diễn ra ngày 8/9 tại Trụ sở Chính phủ, với sự tham dự của đại diện nhiều bộ, ngành, cơ quan Trung ương, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đại diện lãnh đạo VCCI, Chủ tịch VEIA, các tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong nước, doanh nghiệp FDI và một số doanh nghiệp thành viên VEIA. Nội dung trọng tâm là đánh giá tình hình sản xuất, xuất nhập khẩu ngành điện tử, những điểm nghẽn của chuỗi cung ứng và các giải pháp nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
VEIA được đặt ở vị trí đầu mối liên kết của ngành
Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc là việc xác định rõ vai trò của VEIA trong quá trình hình thành và phát triển hệ sinh thái điện tử – bán dẫn Việt Nam.
Theo đó, Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam được giao phát huy vai trò đầu mối liên kết của ngành; kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, xây dựng cơ chế kết nối cung – cầu; đồng thời xác định các sản phẩm, linh kiện, vật liệu và công đoạn có khả năng nội địa hóa để tập trung phát triển.
Đây là định hướng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi bài toán của ngành điện tử Việt Nam hiện nay không còn chỉ là thu hút thêm các dự án sản xuất, mà là làm thế nào để nâng cao phần giá trị được tạo ra trong nước, hình thành mạng lưới nhà cung cấp Việt Nam và từng bước đưa doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu.
Theo báo cáo tại cuộc làm việc, trong 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 101 tỷ USD, tăng 51%, trong khi nhập khẩu đạt 161,6 tỷ USD, tăng 68,3%, đưa nhóm hàng này vào trạng thái nhập siêu khoảng 60,5 tỷ USD. Phần lớn kim ngạch nhập khẩu là chip, bộ nhớ, bộ xử lý, màn hình, bảng mạch và các đầu vào phục vụ sản xuất, lắp ráp, đóng gói, kiểm thử và tích hợp sản phẩm để xuất khẩu.
Những con số này cho thấy quy mô ngành điện tử Việt Nam đang tăng trưởng rất nhanh, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực nội tại, phát triển công nghiệp hỗ trợ và gia tăng tỷ lệ giá trị Việt Nam trong mỗi sản phẩm xuất khẩu.
Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ giao VEIA làm đầu mối liên kết không đơn thuần là nhiệm vụ xúc tiến thương mại hay đại diện tiếng nói của doanh nghiệp. Đây là vai trò kết nối giữa Nhà nước – doanh nghiệp FDI – doanh nghiệp Việt Nam – các nhà cung cấp công nghiệp hỗ trợ, qua đó góp phần hình thành một hệ sinh thái điện tử có tính liên kết và khả năng chống chịu cao hơn.
Kết nối FDI với doanh nghiệp Việt Nam, xác định rõ cơ hội nội địa hóa
Theo kết luận của Phó Thủ tướng, VEIA có nhiệm vụ phối hợp với các tập đoàn điện tử, bán dẫn lớn để xây dựng danh mục những vật liệu, sản phẩm công nghiệp hỗ trợ có nhu cầu lớn; tổ chức kết nối, phát triển doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài.
Đây được xem là một trong những khâu then chốt để giải quyết khoảng cách giữa doanh nghiệp FDI và khu vực doanh nghiệp Việt Nam.
Thực tế cho thấy, Việt Nam đã thu hút được nhiều tập đoàn điện tử, bán dẫn lớn và trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất toàn cầu. Tuy nhiên, mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng vẫn còn hạn chế, trong khi nhiều linh kiện, vật liệu và thiết bị có giá trị cao vẫn phải nhập khẩu.
Vì vậy, thay vì đặt mục tiêu nội địa hóa theo cách hành chính, Chính phủ yêu cầu việc phát triển công nghiệp hỗ trợ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp FDI và năng lực thực tế của doanh nghiệp Việt Nam. Đây cũng là không gian để VEIA phát huy vai trò điều phối, giúp hai phía tìm được những điểm giao nhau cụ thể về nhu cầu, tiêu chuẩn, năng lực sản xuất và khả năng cung ứng.
Thông báo cũng nhấn mạnh yêu cầu xác định những sản phẩm, linh kiện, vật liệu và công đoạn có khả năng nội địa hóa để tập trung phát triển. Cách tiếp cận này có ý nghĩa quan trọng bởi nội địa hóa không nên được hiểu đơn thuần là thay thế hàng nhập khẩu, mà phải hướng tới xây dựng năng lực sản xuất có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu về chất lượng, giá thành, độ ổn định và khả năng giao hàng.
VEIA được giao xây dựng cơ chế cảnh báo sớm cho ngành
Một nhiệm vụ đáng chú ý khác được Chính phủ giao cho VEIA là phối hợp với Bộ Công Thương thiết lập cơ chế cảnh báo sớm về những thay đổi trong chính sách thuế quan, quy tắc xuất xứ, hàng rào kỹ thuật, phòng vệ thương mại và nguy cơ chuyển tải bất hợp pháp.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động, chính sách thương mại của các nền kinh tế lớn thay đổi nhanh và các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng được sử dụng phổ biến, yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt đối với ngành điện tử – một ngành có tỷ trọng xuất nhập khẩu rất lớn.
Cơ chế cảnh báo sớm nếu được tổ chức hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị trước những thay đổi về chính sách, điều chỉnh nguồn cung, cơ cấu sản phẩm, thị trường xuất khẩu và hồ sơ chứng minh xuất xứ.
Đặc biệt, đối với một ngành có mức độ hội nhập sâu như điện tử, việc kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, linh kiện và quá trình sản xuất ngày càng quan trọng. Điều này không chỉ liên quan đến khả năng hưởng ưu đãi thuế quan mà còn trực tiếp gắn với uy tín của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ “đầu mối liên kết” đến kiến tạo hệ sinh thái điện tử – bán dẫn
Có thể thấy, các nhiệm vụ được giao cho VEIA trong Thông báo 481/TB-VPCP tạo thành một chuỗi liên kết khá rõ: kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước; xác định nhu cầu của các tập đoàn lớn; xác định các sản phẩm và công đoạn có khả năng nội địa hóa; hình thành danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ; tổ chức kết nối cung – cầu; đồng thời xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về các thay đổi của thương mại quốc tế.
Điều này đặt VEIA vào một vị trí đặc biệt trong quá trình phát triển hệ sinh thái điện tử – bán dẫn Việt Nam.
Nếu như các bộ, ngành giữ vai trò kiến tạo thể chế, chính sách, hỗ trợ khoa học công nghệ, tín dụng, đào tạo và quản lý nhà nước, thì VEIA có điều kiện thực hiện vai trò kết nối trực tiếp các chủ thể của thị trường, bởi Hiệp hội tập hợp cả doanh nghiệp Việt Nam, doanh nghiệp FDI, các nhà sản xuất, nhà cung ứng và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực điện tử.
Chính vì vậy, yêu cầu đối với VEIA không chỉ là “đại diện tiếng nói doanh nghiệp”, mà còn là hạt nhân kết nối của ngành, góp phần biến nhu cầu của các tập đoàn toàn cầu thành cơ hội cụ thể cho doanh nghiệp Việt Nam.
Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu lớn hơn mà Chính phủ đặt ra đối với ngành điện tử: nâng cao năng lực nội tại, tăng sức chống chịu và từng bước nâng giá trị Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh trách nhiệm chiến lược của các doanh nghiệp điện tử, bán dẫn trong việc nâng cao giá trị gia tăng, phát triển hệ thống nhà cung cấp trong nước và từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Không chỉ giảm nhập khẩu, mà phải nâng giá trị Việt Nam
Một điểm quan trọng trong kết luận của Chính phủ là không nhìn vấn đề nhập siêu của ngành điện tử theo hướng cơ học.
Đối với một ngành sản xuất định hướng xuất khẩu, nhập khẩu lớn chưa nhất thiết là dấu hiệu tiêu cực nếu nguồn nhập khẩu là máy móc, thiết bị, linh kiện, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất và tạo ra năng lực xuất khẩu tương ứng. Vấn đề cốt lõi là Việt Nam phải từng bước nâng cao năng lực sản xuất trong nước, tăng giá trị gia tăng và hình thành được mạng lưới nhà cung cấp có khả năng thay thế một phần nguồn cung bên ngoài.
Theo đó, doanh nghiệp trong nước được yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực công nghệ, quản trị chất lượng, tự động hóa, chuyển đổi số, R&D và nhân lực; từng bước chuyển từ các công đoạn có giá trị gia tăng thấp sang sản xuất linh kiện, vật liệu và những công đoạn có hàm lượng công nghệ cao hơn.
Trong khi đó, doanh nghiệp FDI được đề nghị chủ động tham gia phát triển hệ sinh thái điện tử Việt Nam, mở rộng mạng lưới nhà cung cấp trong nước, chia sẻ tiêu chuẩn, quy trình quản lý chất lượng và đào tạo nhân lực, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Trong bức tranh đó, VEIA chính là một trong những cầu nối quan trọng nhất để chuyển hóa chủ trương này thành các chương trình kết nối cụ thể giữa cung và cầu.
Thông báo 481/TB-VPCP vì vậy không chỉ đặt ra những nhiệm vụ trước mắt cho VEIA, mà còn cho thấy vai trò ngày càng lớn của Hiệp hội trong cấu trúc hệ sinh thái điện tử – bán dẫn Việt Nam. Từ kết nối doanh nghiệp, phát triển công nghiệp hỗ trợ, thúc đẩy nội địa hóa đến cảnh báo chính sách thương mại, VEIA được kỳ vọng trở thành đầu mối góp phần đưa doanh nghiệp Việt Nam từ vị trí tham gia ở những khâu có giá trị gia tăng thấp tiến lên các khâu có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh cao hơn.
Đây cũng là bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận phát triển ngành điện tử của Việt Nam: không chỉ thu hút và mở rộng sản xuất, mà phải xây dựng được một hệ sinh thái trong đó doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam cùng phát triển, cùng nâng cao giá trị và cùng tạo dựng năng lực sản xuất bền vững tại Việt Nam.