Giữa làn sóng bảo hộ thương mại gia tăng và các chính sách thuế quan biến động chóng mặt, trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một công cụ chiến lược mới của doanh nghiệp – không chỉ để phòng thủ mà còn chủ động thích nghi, thậm chí khai thác cơ hội trong cơn bão địa chính trị kinh tế.
Một trong những ví dụ điển hình là công ty phần mềm Salesforce (Mỹ) với việc phát triển tác nhân AI chuyên trách lĩnh vực thuế quan – một công cụ có khả năng xử lý tức thời mọi thay đổi trong hệ thống hải quan Mỹ, bao phủ hơn 20.000 danh mục sản phẩm. Đây không đơn thuần là bước đi công nghệ, mà là động thái mang tính chiến lược: Tự động hóa phản ứng trước chính sách thương mại có thể thay đổi qua từng dòng tweet hoặc quyết định bất ngờ từ chính phủ.
Salesforce đã đưa vào hệ thống của mình toàn bộ Biểu thuế quan hài hòa – một tài liệu khổng lồ dày 4.400 trang, vốn là ác mộng đối với giới kế toán và pháp chế thương mại trong nhiều thập kỷ. AI không chỉ đọc được chúng – nó còn hiểu, phân loại và phản ứng theo thời gian thực. Điều này giúp doanh nghiệp không còn bị “đánh úp” mỗi khi chính sách thay đổi, mà thay vào đó có thể điều chỉnh chuỗi cung ứng, tái định tuyến dòng hàng hoặc thậm chí thay đổi chiến lược sản phẩm theo từng thị trường.
Trước đây, các công ty chỉ có thể phản ứng với rủi ro thuế quan bằng cách thuê thêm chuyên gia pháp lý, tăng cường kiểm toán nội bộ hoặc chờ đợi các đợt cập nhật thủ công. Nhưng những cách làm cũ tỏ ra hoàn toàn bất lực trước tốc độ thay đổi chính sách thời hiện đại – khi mà một quyết định áp thuế từ Tổng thống Mỹ có thể được ban hành chỉ trong vòng 24 giờ.
Trong bối cảnh đó, AI không còn là “công cụ phụ trợ” mà đã trở thành nền tảng phản ứng chiến lược. Nó cho phép doanh nghiệp xây dựng mô hình chuỗi cung ứng “thông minh”, có thể hình dung được mỗi mắt xích – từ nguyên vật liệu, nhà cung ứng, địa điểm sản xuất – sẽ bị ảnh hưởng ra sao nếu có thay đổi thuế quan tại một quốc gia bất kỳ. Không còn là chạy theo biến động, doanh nghiệp giờ đây có thể dự báo và ra quyết định nhanh chóng, dựa trên dữ liệu thực tế chứ không phải cảm tính.
Báo cáo mới nhất từ Capgemini cho thấy gần 75% lãnh đạo doanh nghiệp trên thế giới đã đưa AI – đặc biệt là AI tạo sinh – vào top 3 lĩnh vực đầu tư chiến lược năm 2025. Điều này phản ánh một thực tế rõ ràng: Cuộc cạnh tranh hiện tại không còn nằm ở công nghệ sản xuất hay marketing, mà nằm ở khả năng thích ứng thông minh trong môi trường bất định.
Và thương mại toàn cầu – với thuế quan, căng thẳng địa chính trị, các hiệp định đa phương liên tục thay đổi – chính là "đấu trường khắc nghiệt" mà AI đang chứng minh vai trò không thể thay thế.