Đáng chú ý, đà suy giảm diễn ra ngay sau khi Anthropic có màn chào sàn Nasdaq ấn tượng, cho thấy sự hưng phấn quanh thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử vẫn chưa đủ để khôi phục niềm tin của giới đầu tư vào triển vọng ngành trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo diễn biến thị trường trong phiên sáng 20/11, chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản và Kospi của Hàn Quốc có thời điểm cùng giảm khoảng 4,5%. Chỉ số Taiex của Đài Loan (Trung Quốc) mất gần 6%, trong khi Hang Seng của Hong Kong giảm tới gần 2%.
Đà bán tháo tập trung vào nhóm cổ phiếu công nghệ, đặc biệt là những doanh nghiệp có mức độ liên quan lớn đến chuỗi cung ứng AI. Tại Nhật Bản, cổ phiếu SoftBank Group giảm mạnh, trong khi các doanh nghiệp bán dẫn và thiết bị kiểm thử chip như Advantest cũng chịu sức ép đáng kể. Ở Hàn Quốc, các nhà sản xuất bộ nhớ hàng đầu như Samsung Electronics và SK Hynix nằm trong nhóm cổ phiếu được giới đầu tư theo dõi sát trước làn sóng bán ra.
Diễn biến này nối tiếp phiên giao dịch tiêu cực trên Phố Wall ngày 19/11. Chỉ số Nasdaq Composite giảm khoảng 2,3%, S&P 500 mất khoảng 2%, còn Dow Jones giảm hơn 1.100 điểm, tương đương khoảng 2,2%. Như vậy, sự kiện IPO được chờ đợi của Anthropic không tạo được cú hích đủ mạnh để đảo chiều tâm lý thị trường.
Anthropic lập kỷ lục IPO nhưng không cứu được cổ phiếu công nghệ
Anthropic, công ty phát triển mô hình AI Claude, đã định giá cổ phiếu IPO ở mức 83 USD/cổ phiếu, cao hơn khoảng giá dự kiến trước đó. Với khoảng 980 triệu cổ phiếu được chào bán, doanh nghiệp huy động khoảng 81,3 tỷ USD, đưa thương vụ này trở thành đợt IPO có quy mô lớn nhất từ trước đến nay.
Trong phiên giao dịch đầu tiên trên Nasdaq, cổ phiếu Anthropic mở cửa ở mức 111,50 USD, cao hơn khoảng 34% so với giá IPO. Tuy nhiên, giá cổ phiếu sau đó thu hẹp mức tăng và đóng cửa quanh 97 USD, tương ứng mức tăng khoảng 17%.
Mức định giá của Anthropic tại giá IPO vào khoảng 1.500 tỷ USD trên cơ sở pha loãng hoàn toàn. Đây là một cột mốc đặc biệt đối với ngành AI, bởi Anthropic trở thành một trong những doanh nghiệp phát triển mô hình AI tiên tiến đầu tiên bước lên thị trường chứng khoán đại chúng với quy mô lớn như vậy.
Dù vậy, phản ứng của thị trường cho thấy nhà đầu tư không xem thành công của một doanh nghiệp riêng lẻ là bằng chứng đủ sức xác nhận triển vọng của toàn bộ ngành AI. Cổ phiếu Anthropic tăng mạnh trong ngày giao dịch đầu tiên, nhưng các doanh nghiệp công nghệ và bán dẫn khác vẫn đối mặt với áp lực bán ra.
Điều này phản ánh sự phân hóa ngày càng rõ trong cách thị trường đánh giá các khoản đầu tư vào AI. Nhà đầu tư vẫn sẵn sàng đặt cược vào những doanh nghiệp có vị thế nổi bật, nhưng đồng thời thận trọng hơn với mức định giá cao và khả năng chuyển hóa tăng trưởng công nghệ thành lợi nhuận thực tế.
Lo ngại về hiệu quả đầu tư và khả năng sinh lời
Một trong những nguyên nhân chính khiến cổ phiếu công nghệ suy yếu là những nghi vấn ngày càng lớn về hiệu quả kinh tế của làn sóng đầu tư AI. Trong vài năm qua, các tập đoàn công nghệ toàn cầu đã dành hàng trăm tỷ USD để xây dựng trung tâm dữ liệu, mua sắm bộ xử lý AI, mở rộng hạ tầng điện toán và phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn.
Quy mô đầu tư ngày càng tăng khiến thị trường đặt câu hỏi liệu doanh thu và lợi nhuận từ các dịch vụ AI có thể theo kịp tốc độ mở rộng hạ tầng hay không. Chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu, mua chip tiên tiến, tiêu thụ điện năng và vận hành hệ thống tính toán đang tạo ra áp lực tài chính đáng kể, kể cả với những doanh nghiệp có tiềm lực vốn lớn.
Theo dự báo của Gartner được Al Jazeera dẫn lại, tổng đầu tư liên quan đến AI trên toàn cầu có thể đạt 2.700 tỷ USD trong năm 2026 và 3.600 tỷ USD vào năm 2027. Những con số này cho thấy quy mô nguồn lực đang được huy động cho AI, đồng thời lý giải vì sao giới đầu tư ngày càng chú ý đến khả năng thu hồi vốn và hiệu quả khai thác thương mại.
Rajat Agarwal, chiến lược gia cổ phiếu châu Á tại Société Générale, nhận định đà tăng trưởng của AI có thể đang tiến gần đến giai đoạn đạt đỉnh, trong khi nhu cầu mua vào trên thị trường chưa đủ mạnh để hấp thụ áp lực bán. Những nhận định như vậy góp phần củng cố tâm lý thận trọng đối với nhóm cổ phiếu đã tăng mạnh nhờ kỳ vọng AI.
Châu Á chịu tác động lớn từ chu kỳ bán dẫn và AI
Mức độ giảm sâu của các thị trường châu Á có liên quan trực tiếp đến vị trí của khu vực trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu. Hàn Quốc là trung tâm sản xuất bộ nhớ băng thông cao và chip nhớ phục vụ các hệ thống tính toán AI, với hai doanh nghiệp chủ chốt là Samsung Electronics và SK Hynix. Đài Loan là nơi đặt trụ sở của TSMC, nhà sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới. Nhật Bản có các doanh nghiệp quan trọng trong lĩnh vực thiết bị sản xuất, kiểm thử bán dẫn và đầu tư công nghệ, trong đó có Advantest và SoftBank Group.
Khi kỳ vọng về tốc độ tăng trưởng của AI suy yếu, các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng này dễ chịu tác động bởi sự điều chỉnh của nhà đầu tư. Những cổ phiếu từng được định giá cao nhờ triển vọng nhu cầu chip, bộ nhớ và trung tâm dữ liệu có thể trở thành mục tiêu chốt lời khi thị trường chuyển sang đánh giá thận trọng hơn.
Đáng chú ý, sự suy giảm diễn ra trong bối cảnh các doanh nghiệp bán dẫn vẫn công bố những triển vọng kinh doanh tích cực nhờ nhu cầu AI. Điều đó cho thấy thị trường không chỉ quan tâm đến tốc độ tăng doanh thu hiện tại, mà còn đánh giá liệu mức tăng trưởng dự kiến có đủ bù đắp chi phí đầu tư, rủi ro tài chính và định giá cổ phiếu hay không.
Bên cạnh yếu tố AI, những bất định về chính sách kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến của Mỹ sang Trung Quốc cũng tạo thêm áp lực đối với các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng bán dẫn. Các quy định mới có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận năng lực tính toán tiên tiến và kế hoạch kinh doanh tại những thị trường liên quan.
Thành công của một thương vụ IPO chưa thể xóa bỏ nỗi lo bong bóng AI
Diễn biến ngày 20/11 cho thấy thị trường đang bước vào giai đoạn đánh giá khắt khe hơn đối với các khoản đầu tư liên quan đến AI. Trước đây, những thông tin về đơn hàng chip, kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu hay cam kết đầu tư của các tập đoàn lớn thường tạo ra phản ứng tích cực đối với cổ phiếu công nghệ. Tuy nhiên, khi quy mô đầu tư ngày càng lớn, nhà đầu tư bắt đầu đòi hỏi bằng chứng rõ ràng hơn về doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền.
Màn chào sàn thành công của Anthropic chứng minh sức hấp dẫn của những doanh nghiệp AI có vị thế hàng đầu, nhưng không đồng nghĩa toàn bộ thị trường công nghệ sẽ tiếp tục tăng trưởng đồng đều. Khoảng cách giữa tiềm năng công nghệ và hiệu quả kinh doanh thực tế đang trở thành yếu tố quyết định trong việc định giá doanh nghiệp.
Đối với các trung tâm sản xuất bán dẫn tại châu Á, biến động hiện nay là lời nhắc nhở rằng triển vọng dài hạn của AI không loại bỏ được rủi ro điều chỉnh ngắn hạn. Khi chuỗi cung ứng khu vực phụ thuộc ngày càng lớn vào nhu cầu đầu tư AI, bất kỳ sự thay đổi nào trong kỳ vọng của nhà đầu tư cũng có thể nhanh chóng lan rộng từ thị trường Mỹ sang Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan.
Trong thời gian tới, diễn biến cổ phiếu công nghệ nhiều khả năng sẽ phụ thuộc vào khả năng chứng minh hiệu quả thương mại của các khoản đầu tư AI, tốc độ mở rộng nhu cầu chip và mức độ bền vững của chi tiêu hạ tầng. Thay vì chỉ dựa vào những thương vụ IPO gây tiếng vang hay các dự báo tăng trưởng, thị trường sẽ đòi hỏi kết quả kinh doanh cụ thể hơn để xác định liệu làn sóng AI có thể duy trì đà phát triển hay đang tiến vào giai đoạn điều chỉnh sau thời kỳ tăng nóng.