Đáng chú ý, hoạt động xuất nhập khẩu tăng tốc mạnh trong quý III, đưa tổng kim ngạch thương mại hàng hóa 9 tháng lên 888,02 tỷ USD. Kết quả này tạo thêm động lực cho nền kinh tế trong chặng nước rút, nhưng đồng thời cho thấy áp lực rất lớn trong quý IV nếu Việt Nam muốn hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong cả năm.

GDP quý III tiến sát mốc 10%, công nghiệp tiếp tục là động lực chủ yếu

Theo Cục Thống kê, GDP quý III/2026 ước tăng 9,95% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 8,15% của quý I và 8,81% của quý II. Tính chung 9 tháng, GDP tăng 9,01%, cao hơn đáng kể mức tăng 7,80% của cùng kỳ năm 2025 và là mức tăng cao nhất trong nhiều năm.

Động lực tăng trưởng tiếp tục tập trung ở khu vực công nghiệp và xây dựng, tăng 11,21%, đóng góp 49,62% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế. Khu vực dịch vụ tăng 8,69%, đóng góp 45,03%, trong khi nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,02%.

Đáng chú ý, sản xuất công nghiệp đang tạo nền tảng quan trọng cho hoạt động xuất khẩu. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) quý III tăng 14,8%, cao hơn đáng kể mức tăng của hai quý đầu năm; tính chung 9 tháng, IIP tăng 12,3%, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 12,9%.

Những con số này cho thấy mối liên hệ ngày càng rõ giữa sản xuất công nghiệp, đơn hàng xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế. Nhiều địa phương có tốc độ tăng trưởng cao cũng là những trung tâm công nghiệp, chế biến, chế tạo lớn, được hỗ trợ bởi đầu tư và xuất khẩu.

Xuất khẩu tăng tốc mạnh trong quý III

Trong bức tranh kinh tế 9 tháng, hoạt động xuất nhập khẩu nổi lên như một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất.

Theo Cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 9 tháng đạt 888,02 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 434,30 tỷ USD, tăng 24,5%, còn nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%.

Đặc biệt, xuất khẩu đã có bước tăng tốc rõ rệt trong quý III. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa quý III đạt 167,85 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm trước và tăng tới 17% so với quý II.

Ở chiều nhập khẩu, kim ngạch quý III đạt 170,33 tỷ USD, tăng 42,2% so với cùng kỳ năm trước và tăng 8,8% so với quý II.

Như vậy, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong quý III đạt khoảng 338,18 tỷ USD, tăng mạnh so với cùng kỳ. Đây là một chỉ dấu quan trọng cho thấy hoạt động sản xuất, kinh doanh và lưu chuyển hàng hóa quốc tế đang tăng tốc trong giai đoạn cuối năm.

Riêng tháng 9, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 117,69 tỷ USD, tăng 7,3% so với tháng trước và tăng 42,4% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu đạt 59,48 tỷ USD, tăng 39,1% so với cùng kỳ; nhập khẩu đạt 58,21 tỷ USD, tăng 45,8%.

Sau 9 tháng liên tiếp nhập siêu, cán cân thương mại hàng hóa trong tháng 9 đã quay trở lại trạng thái xuất siêu 1,27 tỷ USD.

Xuất khẩu đã vượt mục tiêu cả năm, nhưng nhập khẩu tăng nhanh hơn

Một điểm đáng chú ý là tốc độ tăng xuất khẩu sau 9 tháng đã vượt xa mục tiêu được đặt ra cho cả năm.

Với mức tăng 24,5%, xuất khẩu hàng hóa đang cao hơn đáng kể mục tiêu tăng 15-16% trong Nghị quyết số 01/2026/NQ-CP. Cục Thống kê nhận định tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cả năm có khả năng vượt mục tiêu này.

Tuy nhiên, mặt trái của bức tranh thương mại là nhập khẩu đang tăng nhanh hơn xuất khẩu. Sau 9 tháng, Việt Nam nhập siêu hàng hóa 19,42 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm 2025 xuất siêu 16,87 tỷ USD.

Trong đó, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu tới 34,28 tỷ USD, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài xuất siêu 14,86 tỷ USD.

Đáng chú ý, cơ cấu nhập khẩu cho thấy phần lớn hàng hóa nhập vào Việt Nam vẫn là tư liệu sản xuất. Nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 426,92 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu, trong đó máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng chiếm 58,3%; nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 35,8%.

Điều này vừa phản ánh nhu cầu đầu vào lớn của sản xuất và xuất khẩu, vừa cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể của nền kinh tế vào nguồn cung bên ngoài.

Đặc biệt, nhóm điện tử, máy tính và linh kiện ghi nhận mức nhập siêu lên tới 65,28 tỷ USD trong 9 tháng. Đây là một vấn đề cần được nhìn nhận trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng trong nước và phát triển công nghiệp công nghệ cao.

Khu vực FDI tiếp tục chi phối hoạt động xuất khẩu

Một điểm khác cần lưu ý là cơ cấu xuất khẩu vẫn cho thấy vai trò áp đảo của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài.

Trong 9 tháng, khu vực FDI đạt 350,41 tỷ USD xuất khẩu, tăng 29,4% và chiếm tới 80,7% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 83,89 tỷ USD, tăng 7,5%, chỉ chiếm 19,3%.

Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu cũng tập trung rất lớn vào nhóm công nghiệp chế biến, với kim ngạch 392,79 tỷ USD, chiếm 90,4% tổng xuất khẩu.

Đây là một lợi thế quan trọng giúp Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao hơn nữa năng lực của doanh nghiệp trong nước, đặc biệt trong các ngành công nghiệp hỗ trợ, linh kiện điện tử, vật liệu, cơ khí chính xác và các lĩnh vực công nghệ cao.

Nếu không cải thiện được năng lực cung ứng nội địa, tăng trưởng xuất khẩu có thể tiếp tục đi kèm với tốc độ tăng nhập khẩu cao, trong khi phần giá trị gia tăng giữ lại trong nền kinh tế chưa tương xứng với quy mô kim ngạch.

Xuất nhập khẩu đang tạo lực đẩy cho tăng trưởng, nhưng chưa thể là động lực duy nhất

Không chỉ đóng góp trực tiếp vào hoạt động sản xuất, thương mại quốc tế còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới vận tải, logistics, công nghiệp chế biến, kho bãi và dịch vụ.

Trong quý III, vận chuyển hàng hóa tăng 18,1%, luân chuyển hàng hóa tăng 15,1%. Tính chung 9 tháng, vận chuyển hàng hóa tăng 15,8% và luân chuyển tăng 12,8%. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cũng tăng 13,4%.

Đầu tư tiếp tục là một động lực quan trọng khác. Vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội 9 tháng đạt khoảng 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1%; riêng quý III tăng 16,7%. Tổng vốn FDI đăng ký đến cuối tháng 9 đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4% so với cùng kỳ.

Như vậy, ba động lực truyền thống gồm xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng đều đang tăng trưởng khá. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, tốc độ tăng của các động lực này trong quý IV cần tiếp tục được duy trì và nâng lên.

Áp lực lớn trong quý IV

Mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên đã được Chính phủ xác định là nhiệm vụ trọng tâm của năm 2026. Nghị quyết số 01/NQ-CP đặt mục tiêu tăng trưởng GDP cả nước năm 2026 phấn đấu từ 10% trở lên.

Sau khi GDP 9 tháng tăng 9,01%, bài toán cho quý IV trở nên đặc biệt quan trọng. Thủ tướng Lê Minh Hưng tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 ngày 3/10 nhấn mạnh, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong cả năm, GDP quý IV phải tăng trên 12,5%. Đây là áp lực rất lớn và đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải quyết tâm, nỗ lực cao nhất.

Trong bối cảnh đó, xuất khẩu tiếp tục được kỳ vọng là một trong những động lực quan trọng nhất của quý IV. Với kim ngạch quý III đã tăng 30,4% và xuất khẩu 9 tháng tăng 24,5%, dư địa để thương mại quốc tế đóng góp vào tăng trưởng vẫn còn đáng kể.

Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ là tăng quy mô xuất khẩu mà còn phải nâng chất lượng tăng trưởng xuất khẩu, kiểm soát tốc độ tăng nhập khẩu và nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước.

Ba tháng cuối năm: tăng tốc nhưng phải kiểm soát chất lượng tăng trưởng

Cục Thống kê xác định trong những tháng cuối năm cần tiếp tục thúc đẩy sản xuất công nghiệp, quản trị rủi ro chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn cung, kiểm soát chi phí logistics và phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó ưu tiên bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ lõi.

Đối với xuất khẩu, yêu cầu được đặt ra là nâng cao năng lực của khu vực kinh tế trong nước, thúc đẩy xuất khẩu bền vững, nâng cao giá trị gia tăng, đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và chuỗi cung ứng; tận dụng hiệu quả các FTA và nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Đồng thời, cần phát triển dịch vụ logistics, giảm chi phí vận chuyển, hỗ trợ tiêu thụ nông, lâm, thủy sản và kiểm soát nhập khẩu những mặt hàng trong nước đã có khả năng sản xuất.

Nhìn tổng thể, bức tranh kinh tế 9 tháng cho thấy Việt Nam đang bước vào quý IV với nền tảng tăng trưởng tích cực: GDP tăng 9,01%, công nghiệp tăng hai con số, xuất khẩu tăng 24,5%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 888 tỷ USD và đầu tư tiếp tục tăng trưởng mạnh.

Nhưng khoảng cách từ 9,01% lên mục tiêu tăng trưởng hai con số không nhỏ. Quý IV sẽ là giai đoạn quyết định, khi yêu cầu tăng trưởng GDP trên 12,5% đặt ra áp lực rất lớn lên từng động lực của nền kinh tế.

Trong bức tranh đó, xuất nhập khẩu nhiều khả năng tiếp tục giữ vai trò “đầu kéo” quan trọng. Vấn đề đặt ra không chỉ là làm sao để kim ngạch xuất khẩu tiếp tục tăng nhanh, mà quan trọng hơn là làm thế nào để mỗi đồng kim ngạch xuất khẩu tạo ra nhiều hơn giá trị gia tăng trong nước, kéo theo sự phát triển của doanh nghiệp Việt Nam, công nghiệp hỗ trợ và năng lực sản xuất nội địa. Đây sẽ là một trong những điều kiện quan trọng để tăng trưởng cao trong năm 2026 không chỉ đạt về lượng mà còn tạo nền tảng bền vững cho các năm tiếp theo.