Cuộc cạnh tranh AI toàn cầu đang bước sang một giai đoạn mới khi mô hình có trọng số mở (open-weight AI) ngày càng trở thành chiến trường quan trọng giữa Mỹ và Trung Quốc.
Các công ty công nghệ Trung Quốc như Moonshot AI và Z.ai đang thu hút sự chú ý nhờ những mô hình có chi phí thấp, khả năng tùy biến cao và có thể được triển khai trên nhiều hệ thống khác nhau. Sự phát triển này buộc các doanh nghiệp Mỹ phải tìm cách giành lại lợi thế trong một phân khúc mà trước đây họ từng có ưu thế rõ rệt.
Meta quay lại với chiến lược AI trọng số mở
Meta đang tái khởi động mạnh mẽ chiến lược phát triển các mô hình AI có trọng số mở, sau thời gian tập trung nhiều hơn vào việc xây dựng các hệ thống AI quy mô lớn và hạ tầng tính toán.
Động thái đáng chú ý là Meta đã giới thiệu Muse Glimmer, một mô hình AI có trọng số mở, đồng thời CEO Mark Zuckerberg công bố tầm nhìn mới về AI, trong đó nhấn mạnh việc đưa các công nghệ AI mạnh hơn tới đông đảo người dùng thay vì kiểm soát chúng trong phạm vi một số ít tổ chức.
Meta cũng dự kiến tiếp tục mở rộng dòng mô hình Muse, trong đó có Muse Spark. Chiến lược này được xem là nỗ lực đưa Meta trở lại vị trí trung tâm trong cộng đồng phát triển AI, đặc biệt khi các mô hình Trung Quốc đang ngày càng được sử dụng rộng rãi.
Điểm đáng chú ý là open-weight không đồng nghĩa hoàn toàn với mã nguồn mở. Các nhà phát triển có thể tiếp cận và sử dụng trọng số của mô hình để tinh chỉnh, triển khai hoặc xây dựng ứng dụng riêng, nhưng mức độ công khai về dữ liệu huấn luyện, mã nguồn và quy trình phát triển có thể khác nhau.
Trung Quốc tạo sức ép bằng AI giá rẻ và dễ tùy biến
Sự thay đổi chiến lược của Meta diễn ra trong bối cảnh các mô hình AI Trung Quốc đang tạo ra sức ép ngày càng lớn.
Những mô hình như của Moonshot AI và Z.ai được đánh giá có lợi thế về chi phí và khả năng tùy biến. Điều này đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp, khi không phải mọi ứng dụng đều cần tới những mô hình AI biên giới có chi phí vận hành rất cao.
Theo Reuters, một số nền tảng cho thấy nhu cầu đối với các mô hình AI có trọng số mở đang tăng lên, trong khi doanh nghiệp ngày càng quan tâm tới những giải pháp AI hiệu quả về chi phí cho các tác vụ vận hành thông thường.
Đây có thể là sự dịch chuyển đáng kể của thị trường: cuộc đua AI không còn chỉ xoay quanh câu hỏi ai sở hữu mô hình mạnh nhất, mà còn là ai có thể đưa AI tới nhiều doanh nghiệp và nhà phát triển nhất với chi phí thấp nhất.
Nvidia cũng bước vào cuộc chơi
Không chỉ Meta, Nvidia cũng đang thúc đẩy hệ sinh thái AI có tính mở hơn.
Lợi thế của Nvidia nằm ở vị trí trung tâm trong hạ tầng AI. Các GPU của hãng đang là nền tảng cho phần lớn hoạt động huấn luyện và suy luận AI quy mô lớn. Khi các mô hình trọng số mở phát triển, nhu cầu về phần cứng, phần mềm và hệ sinh thái hỗ trợ triển khai những mô hình này cũng tăng theo.
Điều này mở ra một hướng cạnh tranh mới cho Nvidia: thay vì chỉ bán chip cho các phòng thí nghiệm AI lớn, hãng có thể hưởng lợi từ một hệ sinh thái rộng hơn gồm doanh nghiệp, startup và nhà phát triển sử dụng các mô hình AI có thể triển khai linh hoạt.
Trong bối cảnh đó, Nvidia đang phát triển các giải pháp phục vụ AI có trọng số mở, trong khi Meta lại cần một nền tảng phần cứng đủ mạnh để đưa các mô hình của mình tới quy mô lớn.
Hai công ty vì vậy có thể tạo thành một mối quan hệ cộng hưởng: Meta thúc đẩy nguồn cung mô hình, còn Nvidia cung cấp nền tảng tính toán để các mô hình đó được triển khai.
AI đang chuyển từ cuộc đua "mô hình lớn nhất" sang "hệ sinh thái rộng nhất"
Sự phát triển của open-weight AI cũng đặt ra câu hỏi về mô hình kinh doanh của các công ty AI hàng đầu Mỹ.
Các mô hình độc quyền đòi hỏi khoản đầu tư khổng lồ cho dữ liệu, chip, trung tâm dữ liệu và điện năng. Trong khi đó, mô hình có trọng số mở cho phép doanh nghiệp và nhà phát triển tự triển khai hoặc tinh chỉnh, qua đó giảm sự phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất.
Đây chính là lý do cuộc cạnh tranh đang dần chuyển từ quy mô mô hình sang hiệu quả triển khai.
Meta đang đặt cược vào khả năng mở rộng cộng đồng, Nvidia đặt cược vào hạ tầng tính toán, trong khi các công ty Trung Quốc tận dụng lợi thế chi phí và tốc độ phát triển để nhanh chóng đưa mô hình ra thị trường.
Theo các phân tích mới nhất, sự cạnh tranh này có thể tạo thêm áp lực lên những công ty theo đuổi các mô hình AI độc quyền với chi phí rất cao như OpenAI hay Anthropic, khi khách hàng có thêm những lựa chọn rẻ hơn và linh hoạt hơn.
Cuộc đua AI bước sang giai đoạn mới
Điều đáng chú ý là cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc hiện không còn chỉ diễn ra ở năng lực tính toán hay những mô hình AI tiên tiến nhất.
Ai xây dựng được hệ sinh thái AI rộng hơn, chi phí thấp hơn và dễ tiếp cận hơn có thể chiếm ưu thế trong giai đoạn AI được thương mại hóa trên quy mô lớn.
Với Meta, việc trở lại với open-weight AI là một canh bạc nhằm giành lại ảnh hưởng trong cộng đồng phát triển AI. Với Nvidia, đây lại là cơ hội mở rộng vai trò từ một nhà cung cấp GPU thành một trong những nền tảng hạ tầng cốt lõi của hệ sinh thái AI toàn cầu.
Trong khi đó, sự nổi lên của các mô hình Trung Quốc cho thấy cuộc đua AI đang ngày càng trở nên khó đoán. Thế mạnh không còn chỉ nằm ở việc xây dựng một mô hình mạnh nhất, mà ở khả năng biến AI thành công nghệ phổ cập, dễ triển khai và có giá trị kinh tế thực tế.