Đề nghị của Chính phủ đối với Quanta Computer, nhà sản xuất máy tính Đài Loan, về việc thành lập trung tâm R&D và mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ cao cho thấy rõ định hướng mới này.
Trong nhiều thập kỷ, Việt Nam đã trở thành điểm đến quan trọng của các tập đoàn sản xuất quốc tế nhờ lợi thế về chi phí lao động, vị trí địa lý và khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Những dự án xây dựng nhà máy quy mô lớn, tạo ra hàng nghìn việc làm và thúc đẩy xuất khẩu từng là thước đo quan trọng trong hoạt động xúc tiến đầu tư của nhiều địa phương.
Tuy nhiên, khi nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo, những lợi thế truyền thống không còn đủ để bảo đảm sức cạnh tranh dài hạn. Việt Nam ngày càng chú trọng chất lượng dòng vốn FDI, đặc biệt là khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển nhân lực kỹ thuật, mở rộng hoạt động nghiên cứu và giúp doanh nghiệp nội địa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Quanta Computer và yêu cầu nâng cấp chất lượng đầu tư
Một ví dụ tiêu biểu cho sự thay đổi này là Quanta Computer, tập đoàn Đài Loan chuyên sản xuất máy tính và thiết bị điện tử, hiện có hoạt động sản xuất tại Việt Nam. Doanh nghiệp bắt đầu chuyển một phần hoạt động sản xuất sang Việt Nam từ năm 2023, góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những địa điểm sản xuất máy tính MacBook quan trọng của Apple bên ngoài Trung Quốc.
Tháng 2/2026, Quanta thông qua kế hoạch mở rộng công ty con tại Việt Nam, nâng vốn đầu tư lên 240 triệu USD. Theo thông tin được công bố, doanh nghiệp dự kiến xây dựng nhà máy thứ hai, hướng tới nâng công suất sản xuất máy tính hằng năm lên 9 triệu chiếc vào năm 2028.
Dù vậy, Việt Nam hiện muốn nhiều hơn những dây chuyền lắp ráp quy mô lớn. Trong chuyến thăm nhà máy Quanta tại tỉnh Ninh Bình vào tháng 11/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị tập đoàn tăng tỷ lệ nội địa hóa, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu của công ty. Chính phủ cũng khuyến khích Quanta thành lập trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam, đồng thời mở rộng sang các hoạt động sản xuất có hàm lượng công nghệ cao hơn.
Theo báo cáo của Quanta, tỷ lệ nội địa hóa trong hoạt động tại Việt Nam đạt 9,51% năm 2025, chỉ nhỉnh hơn mức 9,44% của năm 2024. Hiện doanh nghiệp đã sản xuất một số linh kiện bảng mạch in tại Việt Nam, nhưng hoạt động chủ yếu vẫn tập trung vào sản xuất máy tính.
Khoảng cách giữa quy mô sản xuất và mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa cho thấy một thách thức lớn đối với chiến lược thu hút FDI. Một nhà máy có thể tạo ra doanh thu xuất khẩu lớn và nhiều việc làm, nhưng tác động lan tỏa tới nền kinh tế sẽ hạn chế nếu phần lớn linh kiện, công nghệ và hoạt động nghiên cứu vẫn phụ thuộc vào hệ thống cung ứng bên ngoài.
Vì vậy, Chính phủ khuyến khích Quanta chuyển từ lắp ráp sang những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn, trong đó có các hoạt động liên quan đến chip bán dẫn. Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc cho biết Chính phủ sẽ tạo điều kiện thuận lợi nếu doanh nghiệp mở rộng đầu tư theo hướng này.
Đề nghị đối với Quanta không phải trường hợp riêng lẻ. Trong tháng 8/2026, lãnh đạo Việt Nam cũng đã kêu gọi Qualcomm và Samsung Electronics tăng cường đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, nghiên cứu và phát triển, robot, công nghệ viễn thông thế hệ mới và trung tâm dữ liệu.
Một cựu quan chức thuộc tổ chức liên quan đến Chính phủ Nhật Bản, từng tham gia hoạt động xúc tiến đầu tư tại Việt Nam, nhận xét rằng trước đây, quy mô vốn và số lượng việc làm tạo ra thường là những tiêu chí hàng đầu khi các bộ, ngành và địa phương đánh giá một dự án FDI. Các cơ quan chức năng cũng quan tâm đến khả năng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng rộng hơn và góp phần hình thành các cụm công nghiệp. Tuy nhiên, trọng tâm hiện nay đang chuyển dần từ số lượng sang chất lượng.
Từ sản xuất sang nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ
Sự điều chỉnh trong chính sách thu hút FDI diễn ra cùng lúc với nỗ lực xây dựng năng lực công nghệ trong nước, đặc biệt trong ngành bán dẫn. Việt Nam không chỉ muốn trở thành địa điểm sản xuất và lắp ráp linh kiện mà còn đặt mục tiêu tham gia sâu hơn vào các công đoạn thiết kế, nghiên cứu, đóng gói và kiểm định chip.
Trong lĩnh vực này, Viettel đang triển khai kế hoạch xây dựng nhà máy chế tạo bán dẫn đầu tiên của Việt Nam, với mục tiêu bắt đầu sản xuất thử nghiệm vào năm 2027. Tập đoàn cũng công bố sản phẩm chip bảo mật do mình thiết kế, hướng tới nâng cao khả năng tự chủ công nghệ. Đây là những bước đi quan trọng, dù hệ sinh thái bán dẫn trong nước vẫn cần thêm thời gian để phát triển đồng bộ về nhân lực, công nghệ và năng lực sản xuất.
Ở khâu kiểm định, FPT đã bắt đầu vận hành thử nghiệm nhà máy kiểm định bán dẫn tại Bắc Ninh vào đầu tháng 11/2026, với công suất thiết kế tối đa 300 triệu chip mỗi năm. FPT cũng ký thỏa thuận ban đầu với tập đoàn Nhật Bản SBI Holdings về hợp tác đầu tư cơ sở đóng gói chip nhớ tại Hà Nội, dự kiến có sự tham gia của các nhà sản xuất bán dẫn Hàn Quốc.
Trong khi đó, các tập đoàn nước ngoài tiếp tục mở rộng đầu tư vào nhiều công đoạn của chuỗi giá trị bán dẫn tại Việt Nam. Samsung Electro-Mechanics công bố kế hoạch đầu tư bổ sung 1,85 tỷ USD để sản xuất đế đóng gói chip FC-BGA tại Việt Nam, với kế hoạch hoàn thành mở rộng nhà máy vào tháng 6/2030. LG Innotek đang triển khai dự án nhà máy sản xuất đế đóng gói bán dẫn trị giá 1 tỷ USD tại Hải Phòng, dự kiến sản xuất thử nghiệm trong quý III/2027 và sản xuất hàng loạt từ giữa năm 2028.
Samsung Electronics cũng dự kiến đầu tư khoảng 1,5 tỷ USD xây dựng nhà máy kiểm định bán dẫn tại Việt Nam, tập trung vào chip nhớ và dự kiến hoạt động từ tháng 11/2027. Trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm định, Intel đã nâng tổng cam kết đầu tư tại Việt Nam lên khoảng 4,1 tỷ USD, trong khi Amkor Technology đã đầu tư khoảng 1,6 tỷ USD vào nhà máy đóng gói và kiểm định bán dẫn tại Bắc Ninh. Hana Micron cũng đang mở rộng hoạt động sản xuất và đóng gói chip tại địa phương này.
Những dự án trên cho thấy Việt Nam đang từng bước thu hút đầu tư vào các công đoạn có yêu cầu kỹ thuật cao hơn, thay vì chỉ tập trung vào sản xuất thành phẩm. Tuy nhiên, để hình thành một hệ sinh thái bán dẫn có sức cạnh tranh, việc thu hút các tập đoàn quốc tế cần đi cùng với phát triển doanh nghiệp cung ứng trong nước và đào tạo đội ngũ kỹ sư chuyên môn cao.
Các trung tâm R&D trở thành điểm nhấn trong chiến lược FDI
Bên cạnh các nhà máy bán dẫn, hoạt động nghiên cứu và phát triển của các tập đoàn công nghệ quốc tế tại Việt Nam cũng đang mở rộng.
Qualcomm đã đưa vào hoạt động trung tâm R&D tại Hà Nội, tập trung vào trí tuệ nhân tạo và các công nghệ liên quan. Hoạt động nghiên cứu của tập đoàn đang được mở rộng sang thiết kế chip, phần mềm và kỹ thuật hệ thống. Đây là mô hình đầu tư mà Việt Nam muốn thu hút nhiều hơn, bởi các trung tâm nghiên cứu có thể tạo ra giá trị thông qua tri thức, công nghệ và đội ngũ nhân lực chất lượng cao.
Marvell cũng đang phát triển hoạt động nghiên cứu và thiết kế bán dẫn tại Việt Nam. Sau khi mở thêm văn phòng và cơ sở nghiên cứu tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng vào tháng 9/2025, đội ngũ kỹ sư của tập đoàn tại Việt Nam đã vượt 500 người. Việt Nam hiện là trung tâm nghiên cứu và phát triển lớn thứ ba của Marvell trên toàn cầu.
NVIDIA công bố thành lập trung tâm R&D tại Việt Nam vào tháng 12/2024, tập trung vào phát triển trí tuệ nhân tạo và kết nối với các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ, cộng đồng khởi nghiệp trong nước. Bosch cũng mở rộng các hoạt động nghiên cứu về phần mềm, kỹ thuật ô tô và giải pháp công nghệ. Trung tâm Bosch Global Software Technologies Việt Nam hiện có khoảng 4.000 nhân sự, tham gia phát triển các giải pháp phần mềm và kỹ thuật phục vụ hoạt động toàn cầu của tập đoàn.
Trong lĩnh vực thiết kế chip, các doanh nghiệp như Synopsys, Renesas Electronics và Alchip cũng đã có hoạt động tại Việt Nam. Sự hiện diện của những doanh nghiệp này góp phần mở rộng cơ hội để kỹ sư Việt Nam tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao trong ngành bán dẫn.
Không chỉ các tập đoàn công nghệ truyền thống, những nhà cung ứng linh kiện cho hạ tầng trí tuệ nhân tạo cũng đang tăng cường đầu tư. Đầu tháng 9/2026, Universal Scientific Industrial (USI), công ty con của tập đoàn ASE Technology, thông qua khoản đầu tư bổ sung 120 triệu USD tại Hải Phòng. Các nhà sản xuất thiết bị điện tử Đài Loan như Foxconn và Compal Electronics cũng mở rộng hoạt động tại Việt Nam để đáp ứng nhu cầu máy chủ trí tuệ nhân tạo. Wistron đã phân bổ thêm 59 triệu USD cho hoạt động sản xuất máy chủ tại một nhà máy ở Ninh Bình vào tháng 9/2026.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam hiện có khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế chip và hơn 7.000 kỹ sư thiết kế bán dẫn. Doanh thu ngành bán dẫn năm 2025 vượt 21 tỷ USD, trong khi tổng vốn đầu tư nước ngoài thu hút vào lĩnh vực này vượt 14 tỷ USD thông qua hơn 240 dự án.
Những con số này phản ánh tiềm năng phát triển của ngành bán dẫn Việt Nam, đồng thời cho thấy mức độ quan tâm ngày càng lớn của các nhà đầu tư quốc tế đối với thị trường trong nước.
Thách thức là tạo ra giá trị lan tỏa cho doanh nghiệp Việt Nam
Việc chuyển hướng thu hút FDI từ quy mô sản xuất sang chiều sâu công nghệ là bước điều chỉnh quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam. Tuy nhiên, thu hút được các tập đoàn lớn và những dự án công nghệ cao mới chỉ là điều kiện ban đầu. Giá trị lâu dài phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa nguồn vốn, công nghệ và tri thức từ khu vực FDI thành năng lực thực chất của nền kinh tế trong nước.
Một trong những vấn đề cần giải quyết là năng lực của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Nếu doanh nghiệp Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng cung ứng ổn định, cơ hội tham gia chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia sẽ vẫn hạn chế.
Theo khảo sát năm 2025 của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), tỷ lệ mua hàng tại chỗ của các nhà sản xuất Nhật Bản tại Việt Nam đạt 38,1%. Tuy nhiên, phần mua hàng từ doanh nghiệp Việt Nam chỉ chiếm 18,3%. Có tới 58,9% doanh nghiệp Nhật Bản cho biết họ chưa tìm được nhà cung cấp trong nước đáp ứng được các vật tư và linh kiện cần thiết. Điều này cho thấy dư địa phát triển công nghiệp hỗ trợ còn lớn, nhưng năng lực cung ứng nội địa vẫn là điểm nghẽn.
Do đó, chính sách thu hút FDI cần được triển khai đồng bộ với chương trình phát triển nhà cung cấp trong nước, đào tạo nhân lực kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới máy móc và nâng cấp hệ thống quản lý chất lượng. Các tập đoàn nước ngoài cũng cần được khuyến khích chia sẻ tiêu chuẩn kỹ thuật, kế hoạch mua hàng và yêu cầu đối với nhà cung ứng để doanh nghiệp Việt Nam có thể chuẩn bị năng lực tham gia.
Đối với các dự án công nghệ cao, tiêu chí đánh giá không nên chỉ dừng ở tổng vốn đăng ký hay số lượng việc làm. Khả năng chuyển giao công nghệ, mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa, tỷ trọng hoạt động nghiên cứu tại Việt Nam và đóng góp vào đào tạo nhân lực cần được xem xét như những thước đo quan trọng.
Sự thay đổi trong cách tiếp cận FDI vì thế không đơn thuần là chuyển từ nhà máy lớn sang trung tâm nghiên cứu. Đây là quá trình nâng cấp vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu: từ địa điểm sản xuất có lợi thế chi phí trở thành một mắt xích có năng lực kỹ thuật, nghiên cứu, thiết kế và phát triển sản phẩm.
Nếu tận dụng tốt làn sóng đầu tư mới, Việt Nam có cơ hội xây dựng nền tảng công nghiệp công nghệ cao với sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong nước. Khi đó, giá trị của FDI sẽ không chỉ được đo bằng số vốn và số việc làm tạo ra, mà còn bằng năng lực công nghệ, tri thức và sức cạnh tranh mà nền kinh tế có thể tích lũy trong dài hạn.