Những lo ngại về cạnh tranh công nghệ từ Trung Quốc, hiệu quả đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và khả năng duy trì mức lợi nhuận cao của ngành bán dẫn đang khiến giới đầu tư đánh giá lại triển vọng của một trong những lĩnh vực tăng trưởng nóng nhất thế giới.

SK Hynix, Samsung và SoftBank chịu sức ép bán tháo

Tại Hàn Quốc, cổ phiếu SK Hynix, một trong những nhà cung cấp bộ nhớ băng thông cao (HBM) quan trọng cho các hệ thống AI, giảm hơn 8% trong phiên giao dịch, trong khi Samsung Electronics mất khoảng 6,7%. Cả hai cổ phiếu đều rơi xuống mức thấp nhất kể từ tháng 8.

Tại Nhật Bản, SoftBank Group giảm 8,8%, phản ánh tâm lý thận trọng đối với các doanh nghiệp có mức độ tiếp xúc lớn với hệ sinh thái AI toàn cầu. Cổ phiếu Tokyo Electron, nhà cung cấp thiết bị sản xuất bán dẫn, giảm 6,75%; Advantest, doanh nghiệp chuyên về thiết bị kiểm thử chip, mất 5,65%. Nhiều cổ phiếu công nghệ Nhật Bản khác cũng đồng loạt đi xuống.

Diễn biến này nối tiếp phiên giao dịch kém tích cực trên Phố Wall ngày 12/10, khi chỉ số Nasdaq Composite giảm 0,44%. Micron Technology, một trong những nhà sản xuất bộ nhớ lớn của Mỹ, mất 3,9%, trong bối cảnh giới đầu tư đánh giá lại triển vọng cạnh tranh của ngành chip nhớ toàn cầu.

Theo Reuters và các nguồn tin thị trường, trong phiên 13/10, mức giảm tại một số cổ phiếu bán dẫn châu Á còn sâu hơn: SK Hynix có thời điểm mất khoảng 10%, Samsung Electronics giảm hơn 7%, trong khi chỉ số Kospi của Hàn Quốc lao dốc hơn 6%. Những con số này phản ánh mức biến động trong phiên và có thể khác với mức giá đóng cửa.

Công nghệ chip nhớ Trung Quốc làm gia tăng áp lực cạnh tranh

Một trong những yếu tố khiến thị trường lo ngại là tiến bộ công nghệ của ChangXin Memory Technologies (CXMT), nhà sản xuất chip nhớ Trung Quốc. Những thông tin về kiến trúc DRAM mới có khả năng tăng mật độ lưu trữ dữ liệu đã làm dấy lên lo ngại rằng các nhà sản xuất Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách công nghệ với những tên tuổi dẫn đầu như Samsung Electronics, SK Hynix và Micron.

Nếu được thương mại hóa thành công ở quy mô lớn, các công nghệ mới của CXMT có thể làm gia tăng cạnh tranh về giá, gây sức ép lên thị phần và biên lợi nhuận của các nhà sản xuất chip nhớ hiện nay.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa tiến bộ về thiết kế công nghệ và năng lực sản xuất hàng loạt. Việc phát triển được kiến trúc chip mới chưa đồng nghĩa với khả năng sản xuất ổn định ở quy mô công nghiệp, đạt tỷ lệ sản phẩm tốt cao và đáp ứng các yêu cầu khắt khe của khách hàng. Đặc biệt, phân khúc bộ nhớ băng thông cao phục vụ bộ tăng tốc AI đòi hỏi những tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực đóng gói tiên tiến mà các nhà cung cấp phải chứng minh qua thực tế thương mại.

Dù vậy, thông tin từ CXMT đủ để khiến giới đầu tư đặt câu hỏi về khả năng duy trì lợi thế cạnh tranh của các nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu trong những năm tới.

Thị trường bắt đầu chất vấn hiệu quả đầu tư vào AI

Sức ép lên cổ phiếu bán dẫn không chỉ xuất phát từ cạnh tranh công nghệ. Một vấn đề lớn hơn đang được đặt ra là liệu tốc độ tăng trưởng của ngành AI có đủ nhanh để bảo đảm hiệu quả tài chính cho những khoản đầu tư khổng lồ vào trung tâm dữ liệu, chip xử lý, hệ thống mạng và hạ tầng điện toán hay không.

Trong những năm gần đây, kỳ vọng về sự bùng nổ của AI đã thúc đẩy các tập đoàn công nghệ tăng mạnh chi tiêu vốn, đồng thời đưa cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp bán dẫn lên những mức định giá cao. Tuy nhiên, khi quy mô đầu tư ngày càng lớn, nhà đầu tư bắt đầu chú ý nhiều hơn đến nguồn vốn tài trợ, thời gian hoàn vốn và khả năng chuyển đổi nhu cầu AI thành lợi nhuận bền vững.

Giám đốc điều hành Broadcom Hock Tan mới đây cảnh báo rằng một bộ phận nhà đầu tư đang đặt kỳ vọng quá cao vào AI mà chưa đánh giá đầy đủ rủi ro kinh doanh. Ông so sánh một số hành vi đầu tư vào lĩnh vực này với việc đánh bạc tại sòng bạc, khi kỳ vọng lợi nhuận vượt xa mức độ hiểu biết về những doanh nghiệp được rót vốn.

Theo ông Tan, doanh thu tăng trưởng nhanh của các doanh nghiệp AI chưa đủ để chứng minh mô hình kinh doanh đã bền vững, bởi chi phí huấn luyện mô hình và phát triển hạ tầng vẫn rất lớn. Một số doanh nghiệp có doanh thu đáng kể nhưng vẫn chưa đạt lợi nhuận, cho thấy khoảng cách giữa tiềm năng thị trường và hiệu quả kinh tế thực tế vẫn còn đáng kể.

Bên cạnh đó, các lãnh đạo ngành công nghệ cũng cảnh báo rằng khả năng tiếp cận nguồn vốn có thể trở thành một nút thắt đối với quá trình mở rộng hạ tầng AI, ngay cả khi nhu cầu tính toán vẫn tăng mạnh.

Ngành bán dẫn bước vào giai đoạn sàng lọc mới

Diễn biến trên thị trường chứng khoán cho thấy giới đầu tư đang chuyển từ việc đặt cược chủ yếu vào tốc độ tăng trưởng của AI sang đánh giá kỹ hơn chất lượng lợi nhuận và tính bền vững của chu kỳ đầu tư. Trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, lợi thế công nghệ, khả năng kiểm soát chi phí, năng lực sản xuất quy mô lớn và sức mạnh tài chính sẽ quyết định doanh nghiệp nào có thể duy trì vị thế.

Đối với ngành bán dẫn, nhu cầu chip phục vụ AI vẫn là động lực tăng trưởng quan trọng. Tuy nhiên, nhu cầu thị trường tăng không có nghĩa mọi doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng đều có thể duy trì mức lợi nhuận cao trong dài hạn. Khi nguồn cung mở rộng, đối thủ mới tiến bộ và khách hàng ngày càng chú trọng hiệu quả đầu tư, áp lực cạnh tranh có thể nhanh chóng chuyển thành sức ép lên giá bán và biên lợi nhuận.

Những biến động hiện nay vì thế không nhất thiết đồng nghĩa với việc làn sóng AI đã kết thúc. Thay vào đó, chúng phản ánh quá trình thị trường đánh giá lại mức định giá, tốc độ hoàn vốn và sự phân bổ lợi ích trong hệ sinh thái AI.

Trong giai đoạn tới, báo cáo tài chính của các tập đoàn công nghệ, triển vọng giá chip nhớ, tiến độ phát triển công nghệ của các nhà sản xuất Trung Quốc và khả năng huy động vốn cho hạ tầng AI sẽ là những yếu tố quan trọng định hình tâm lý thị trường. Nhà đầu tư sẽ không chỉ quan tâm AI có thể phát triển đến đâu, mà còn muốn biết doanh nghiệp nào thực sự có thể biến sự phát triển đó thành lợi nhuận bền vững.