Vụ kiện làm gia tăng sức ép pháp lý đối với Alibaba, đồng thời cho thấy bê bối liên quan đến cựu Tổng giám đốc Nvidia Jensen Huang đang lan rộng từ lĩnh vực bán dẫn sang hoạt động quản trị và công bố thông tin của các doanh nghiệp công nghệ.
Theo Reuters, đơn kiện được nộp ngày 19/11 tại Tòa án Liên bang ở Manhattan, New York. Nguyên đơn Withida Bihan cáo buộc Alibaba đã khiến giá cổ phiếu bị định giá cao hơn thực tế khi cố ý không công bố đầy đủ những rủi ro liên quan đến khả năng vi phạm các quy định kiểm soát xuất khẩu trong các báo cáo thường niên năm 2024, 2025 và 2026.
Các cổ đông cho rằng Alibaba đã không phản ánh đầy đủ nguy cơ những hoạt động kinh doanh liên quan đến Megaspeed có thể khiến công ty chịu tác động từ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Theo đơn kiện, việc thiếu thông tin quan trọng đã khiến nhà đầu tư không thể đánh giá chính xác những rủi ro pháp lý và thương mại mà Alibaba phải đối mặt.
Đây là vụ kiện được đề xuất dưới hình thức tập thể, đại diện cho những người nắm giữ chứng chỉ lưu ký Mỹ (American Depositary Shares – ADS) của Alibaba trong khoảng thời gian từ ngày 23/5/2024 đến ngày 11/11/2026. Nguyên đơn yêu cầu bồi thường thiệt hại với mức chưa được xác định cụ thể.
Megaspeed trở thành tâm điểm của vụ kiện
Trọng tâm của đơn kiện là mối quan hệ giữa Alibaba và Megaspeed, một công ty có trụ sở tại Singapore hoạt động trong lĩnh vực cung cấp năng lực điện toán AI. Megaspeed bị nghi ngờ giúp Trung Quốc tiếp cận các bộ xử lý AI tiên tiến của Nvidia, trong bối cảnh Washington áp dụng những hạn chế nghiêm ngặt đối với việc xuất khẩu chip hiệu năng cao sang Trung Quốc.
Các cổ đông viện dẫn thông tin cho rằng Alibaba đã trở thành khách hàng lớn nhất, thậm chí là khách hàng chủ chốt của Megaspeed. Mối quan hệ thương mại này được cho là có thể khiến Alibaba đối mặt với rủi ro nếu các cơ quan chức năng Mỹ xác định những hoạt động cung cấp năng lực điện toán của Megaspeed có liên quan đến hành vi né tránh quy định kiểm soát xuất khẩu.
Megaspeed cũng gắn với bê bối liên quan đến Jensen Huang thông qua bà Alice Huang, một cựu lãnh đạo của công ty. Bà Alice Huang được cho là từng có quan hệ tình cảm với Jensen Huang. Hai người không có quan hệ họ hàng.
Các thông tin truyền thông trước đó cho biết giới chức Mỹ nghi ngờ bà Alice Huang có liên hệ với cơ quan tình báo Trung Quốc và đang xem xét khả năng bà này đóng vai trò trong việc giúp Bắc Kinh tiếp cận công nghệ bán dẫn tiên tiến. Tuy nhiên, đây vẫn là những nghi vấn chưa được xác lập bằng kết luận pháp lý công khai. Megaspeed cũng bị đặt trong diện chú ý liên quan đến khả năng chuyển hướng chip Nvidia sang những đối tượng hoặc địa điểm không được phép.
Cần nhấn mạnh rằng vụ kiện của cổ đông Alibaba không đồng nghĩa với việc tòa án đã xác định tập đoàn này vi phạm quy định xuất khẩu hoặc có hành vi gian lận. Đây mới là những cáo buộc trong đơn kiện, và các vấn đề liên quan sẽ phải được xem xét trong quá trình tố tụng.
Cổ phiếu Alibaba giảm 14% trong bốn phiên
Theo đơn kiện, cổ phiếu Alibaba đã giảm khoảng 14% trong bốn ngày giao dịch của tuần trước, sau khi truyền thông công bố các thông tin về quan hệ giữa tập đoàn với Megaspeed và bà Alice Huang.
Các cổ đông cho rằng một phần nguyên nhân khiến cổ phiếu giảm giá xuất phát từ bài viết của Reuters ngày 12/11, cảnh báo bê bối liên quan đến Nvidia có thể thúc đẩy Washington siết chặt hơn các quy định đối với việc doanh nghiệp AI Trung Quốc tiếp cận bộ xử lý tiên tiến thông qua hình thức thuê hoặc sử dụng năng lực tính toán từ xa.
Nếu các biện pháp kiểm soát được mở rộng, những công ty Trung Quốc đang phụ thuộc vào năng lực điện toán sử dụng chip Nvidia có thể phải đối mặt với chi phí cao hơn, hạn chế nguồn cung hoặc khó khăn trong việc duy trì dịch vụ. Điều này đặc biệt đáng chú ý đối với Alibaba, doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào điện toán đám mây và phát triển các dịch vụ AI.
Alibaba chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức trước yêu cầu bình luận về vụ kiện. Giám đốc điều hành Eddie Wu cũng được nêu tên là bị đơn trong đơn kiện.
Trong khi đó, Nvidia cũng đang đối mặt với nhiều vụ kiện tập thể từ cổ đông liên quan đến bê bối này. Một số đơn kiện cáo buộc ban lãnh đạo và hội đồng quản trị công ty đã không giám sát đầy đủ những rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và quyền lợi của nhà đầu tư.
Alibaba vẫn đặt mục tiêu tăng trưởng lớn trong lĩnh vực điện toán đám mây
Bất chấp những sức ép pháp lý và nguy cơ từ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, Alibaba tiếp tục khẳng định tham vọng mở rộng hoạt động kinh doanh điện toán đám mây.
Ngày 19/11, ông Eddie Wu cho biết công ty vẫn đang đi đúng lộ trình hướng tới mục tiêu đạt 100 tỷ USD doanh thu từ dịch vụ điện toán đám mây cung cấp cho khách hàng bên ngoài vào năm 2030, cùng biên lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao (EBITDA) ở mức 20%.
Đây là mục tiêu quan trọng trong chiến lược chuyển dịch của Alibaba, khi tập đoàn muốn giảm sự phụ thuộc vào hoạt động thương mại điện tử truyền thống và khai thác tiềm năng tăng trưởng từ AI, điện toán đám mây và hạ tầng dữ liệu.
Tuy nhiên, khả năng tiếp cận năng lực tính toán tiên tiến vẫn là một yếu tố then chốt. Những hạn chế của Mỹ đối với việc cung cấp chip AI có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển sản phẩm và dịch vụ của Alibaba trong năm 2027. Các quy định này được siết chặt trong bối cảnh những nghi vấn liên quan đến hoạt động chuyển hướng chip Nvidia ngày càng thu hút sự chú ý của giới chức Mỹ.
Đối với Alibaba, thách thức không chỉ nằm ở việc tìm kiếm nguồn cung chip thay thế, mà còn ở khả năng bảo đảm tính minh bạch trong chuỗi cung ứng và tuân thủ các quy định quốc tế. Nếu các đối tác cung cấp năng lực điện toán bị điều tra hoặc hạn chế hoạt động, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ của họ cũng có thể chịu ảnh hưởng về chi phí, tiến độ và uy tín.
Tranh chấp với chính phủ Mỹ tiếp tục gia tăng
Vụ kiện của cổ đông xuất hiện trong bối cảnh Alibaba đang có những tranh chấp pháp lý khác với chính phủ Mỹ.
Tháng 6/2026, Alibaba khởi kiện chính phủ Mỹ sau khi bị đưa vào danh sách các công ty Trung Quốc bị Bộ Quốc phòng Mỹ xác định có liên hệ với quân đội nước này. Tập đoàn phản đối việc đưa tên vào danh sách, cho rằng quyết định đó không có cơ sở phù hợp.
Đến tháng 10/2026, một thẩm phán liên bang tại California ban hành lệnh cấm sơ bộ, ngăn chính phủ Mỹ từ chối các hợp đồng với Lầu Năm Góc đối với những công ty có hoạt động thuê vận động hành lang từ các tổ chức đồng thời làm việc với doanh nghiệp nằm trong danh sách bị hạn chế.
Alibaba cho rằng quy định này đã khiến các đơn vị vận động hành lang của công ty rút lui vì lo ngại mất những khách hàng khác. Tập đoàn cũng lập luận rằng biện pháp trên xâm phạm quyền tự do ngôn luận và quyền kiến nghị chính phủ được quy định trong Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ.
Những tranh chấp này cho thấy Alibaba đang hoạt động trong môi trường ngày càng phức tạp, khi rủi ro pháp lý, chính sách công nghệ và căng thẳng địa chính trị Mỹ - Trung tác động trực tiếp đến chiến lược kinh doanh quốc tế.
Bê bối Nvidia làm gia tăng rủi ro cho toàn bộ hệ sinh thái AI
Vụ kiện Alibaba cho thấy những hệ quả của bê bối liên quan đến Nvidia không còn giới hạn trong phạm vi một nhà sản xuất chip hay vấn đề nhân sự cấp cao. Các doanh nghiệp cung cấp năng lực điện toán, khách hàng sử dụng chip và những đơn vị trung gian trong chuỗi cung ứng đều có thể trở thành đối tượng bị xem xét khi Washington nghi ngờ các quy định kiểm soát xuất khẩu bị né tránh.
Đối với ngành bán dẫn, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng. Chip AI tiên tiến không chỉ là sản phẩm thương mại có giá trị cao, mà còn được xem là hạ tầng chiến lược trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Vì vậy, khả năng truy xuất nguồn gốc, xác minh khách hàng cuối cùng và kiểm soát mục đích sử dụng đang trở thành những yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt.
Các nhà cung cấp chip và dịch vụ điện toán sẽ phải tăng cường quy trình thẩm định đối tác, giám sát hoạt động sử dụng sản phẩm và bảo đảm các giao dịch tuân thủ quy định tại những thị trường liên quan. Đối với các tập đoàn công nghệ lớn như Alibaba, việc công bố đầy đủ rủi ro trong báo cáo tài chính và báo cáo thường niên cũng có ý nghĩa quan trọng đối với niềm tin của nhà đầu tư.
Vụ kiện hiện chưa có phán quyết cuối cùng, nhưng đã đặt ra một câu hỏi lớn về trách nhiệm công bố thông tin của doanh nghiệp trong bối cảnh chuỗi cung ứng AI ngày càng gắn chặt với các vấn đề an ninh quốc gia. Nếu những cáo buộc được đưa ra trong đơn kiện tiếp tục dẫn đến các cuộc điều tra hoặc biện pháp quản lý mới, tác động có thể lan rộng tới nhiều doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc đang phụ thuộc vào chip và năng lực điện toán có nguồn gốc từ Mỹ.