Sau nhiều thập kỷ là "trợ lý hoàn hảo" trong các ca phẫu thuật, robot cuối cùng đã bước lên vai trò mới: thực hiện một ca mổ độc lập – không cần bàn tay con người can thiệp. Thành công của robot SRT-H tại Đại học Johns Hopkins không chỉ là cột mốc kỹ thuật, mà còn là lời tiên đoán rõ ràng về tương lai: trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ thay đổi tận gốc cách chúng ta định nghĩa năng lực y khoa.
Từ công cụ điều khiển đến bác sĩ tự động: Một bước nhảy lượng tử trong y học
Trước đây, các robot phẫu thuật như Da Vinci nổi tiếng toàn cầu chỉ là “cánh tay nối dài” của bác sĩ – cần điều khiển bằng tay, mắt và tư duy người. Nhưng SRT-H không cần ai cầm tay chỉ việc. Nó quan sát video, phân tích hàng loạt thao tác phẫu thuật được thực hiện bởi các chuyên gia, và sau đó… tự mình hành động.
Điều đáng kinh ngạc là robot không chỉ tuân thủ quy trình đã học mà còn phản ứng linh hoạt với tình huống thực tế – một kỹ năng từng được cho là “đặc quyền sinh học” của bác sĩ con người.
SRT-H được xây dựng dựa trên cấu trúc mô hình ngôn ngữ giống như ChatGPT – cho phép nó diễn giải, phản hồi và điều chỉnh hành vi theo lệnh bằng giọng nói. Khi bác sĩ ra lệnh “nắm đầu túi mật” hay “di chuyển tay trái một chút”, robot hiểu, hành động, và thậm chí điều chỉnh dựa trên giải phẫu từng bệnh nhân.
Nói cách khác, đây không còn là cỗ máy cơ khí mà là một đối tác có “trực giác số hóa”, có khả năng phân tích hình ảnh, ngôn ngữ và mô hình mô phỏng để đưa ra quyết định y khoa theo thời gian thực.
Trái với phiên bản robot trước đó (STAR), vốn phải hoạt động trong môi trường kiểm soát nghiêm ngặt, SRT-H thích ứng với thực tế lộn xộn trong phòng mổ. Khi túi mật thay đổi hình dạng, khi vị trí phẫu thuật bị xáo trộn, khi các yếu tố “giống như máu” làm hình ảnh phức tạp hơn – robot vẫn giữ được độ chính xác của mình.
Đây là dấu hiệu cho thấy mô hình AI không còn hoạt động theo kịch bản cứng nhắc, mà đã chạm đến khả năng phản xạ linh hoạt, vốn từng là yếu tố khiến con người vượt trội trong y học.
Dù robot hiện tại vẫn mất nhiều thời gian hơn so với chuyên gia thật, sự chính xác 100% và khả năng hoạt động độc lập cho thấy viễn cảnh robot tự mổ hoàn chỉnh cho người thật chỉ còn là bài toán huấn luyện thêm.
Tương lai này đặt ra nhiều câu hỏi:
- Liệu robot có thể thay thế bác sĩ trong phẫu thuật tiêu chuẩn?
- Người bệnh có sẵn sàng để máy móc tự động can thiệp vào cơ thể?
- Pháp lý, đạo đức và bảo hiểm y tế sẽ định nghĩa trách nhiệm như thế nào khi có rủi ro?
Cuộc cách mạng y học do AI dẫn dắt đang bắt đầu… trong im lặng
Khác với sự bùng nổ rầm rộ của chatbot, video tổng hợp hay sáng tạo hình ảnh AI, những tiến bộ trong y học được xây dựng lặng lẽ, nhưng chắc chắn. Sự kiện SRT-H tự thực hiện ca mổ đầu tiên không phải là một câu chuyện khoa học viễn tưởng, mà là sự thật lâm sàng đang diễn ra.
Một ngày không xa, phòng mổ sẽ không chỉ có bác sĩ, y tá và ánh đèn. Sẽ có thêm những robot được lập trình để học, phản ứng và chữa lành – thậm chí còn tốt hơn con người ở một số khía cạnh.
Chúng ta không đứng trước nguy cơ AI thay thế bác sĩ. Chúng ta đang chứng kiến AI trở thành một loại hình bác sĩ mới.