Đây cũng là nội dung trọng tâm được các chuyên gia, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách thảo luận tại phiên tọa đàm về liên kết chuỗi cung ứng và phát triển công nghiệp công nghệ cao diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam 2026 chiều ngày 13 tháng 5 tại Hà Nội.

Diễn đàn được tổ chức dưới sự chỉ đạo nội dung của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam và Tạp chí Kinh tế Việt Nam chủ trì tổ chức. Đồng chí Nguyễn Văn Thắng, Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ đã tham dự và phát biểu chỉ đạo tại diễn đàn.

Diễn đàn thu hút Hơn 300 lãnh đạo các hiệp hội xúc tiến đầu tư, thương mại nước ngoài, các tập đoàn, doanh nghiệp FDI và các hiệp hội ngành hàng, các tập đoàn doanh nghiệp trong nước cùng nhiều chuyên gia kinh tế dự Diễn đàn.

Các ý kiến tại tọa đàm cho rằng Việt Nam đã đạt nhiều thành công trong thu hút đầu tư nước ngoài, đặc biệt ở các lĩnh vực điện tử, công nghệ cao và bán dẫn. Nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu như Samsung, Intel, LG, Foxconn, Amkor, Qualcomm hay Nvidia đã hiện diện và mở rộng đầu tư tại Việt Nam, góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm sản xuất điện tử quan trọng của khu vực.

Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn hạn chế. Giá trị gia tăng mà doanh nghiệp nội địa nắm giữ trong các ngành công nghệ cao chưa tương xứng với quy mô FDI thu hút được. Nhiều doanh nghiệp Việt vẫn chủ yếu tham gia ở các khâu gia công đơn giản, trong khi các mắt xích có giá trị cao như thiết kế, R&D, vật liệu, linh kiện lõi hay công nghệ nền tảng vẫn phụ thuộc lớn vào doanh nghiệp nước ngoài.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân cốt lõi không chỉ nằm ở năng lực công nghệ, mà còn ở khả năng đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn toàn cầu về quản trị, chất lượng, ESG, truy xuất dữ liệu và năng lực vận hành quy mô lớn. Trong ngành điện tử và công nghệ cao, các tập đoàn FDI hiện không chỉ tìm kiếm nhà cung ứng có giá thành cạnh tranh, mà ưu tiên những đối tác có khả năng duy trì chất lượng ổn định, minh bạch dữ liệu và tham gia cùng họ vào quá trình đổi mới sáng tạo.

Tại tọa đàm, nhiều ý kiến nhấn mạnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi từ thu hút FDI theo chiều rộng sang lựa chọn “FDI thế hệ mới” – tức các dòng vốn có hàm lượng công nghệ cao, năng lực đổi mới sáng tạo, cam kết chuyển giao công nghệ và tạo liên kết thực chất với doanh nghiệp trong nước. Đây cũng là định hướng được Chính phủ nhiều lần nhấn mạnh trong thời gian gần đây.

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, “FDI thế hệ mới” không chỉ mang lại vốn đầu tư hay xuất khẩu, mà phải góp phần hình thành năng lực công nghệ nội sinh cho Việt Nam, giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều đó đòi hỏi quá trình hợp tác giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa phải được nâng lên từ quan hệ mua – bán đơn thuần sang mô hình đồng phát triển hệ sinh thái công nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Các doanh nghiệp tham gia tọa đàm cũng cho rằng trong bối cảnh AI và công nghệ xanh đang tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi mạnh tư duy phát triển. Cạnh tranh trong giai đoạn mới sẽ không còn chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ hay ưu đãi chi phí, mà dựa trên năng lực công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Đặc biệt, ESG đang trở thành “giấy thông hành” bắt buộc trong chuỗi cung ứng điện tử và công nghệ cao toàn cầu. Các tập đoàn đa quốc gia hiện yêu cầu nhà cung ứng phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường, phát thải carbon, sử dụng năng lượng tái tạo, trách nhiệm lao động và quản trị minh bạch. Điều này tạo áp lực lớn nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Việt tiên phong trong chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Nhiều ý kiến tại diễn đàn cho rằng để tận dụng tốt cơ hội từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu, Việt Nam cần tập trung phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, bán dẫn, AI và công nghệ cao dựa trên ba trụ cột: nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực R&D và liên kết doanh nghiệp. Trong đó, việc hình thành mạng lưới doanh nghiệp nội địa đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI được xem là điều kiện then chốt để nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của các hiệp hội ngành hàng và các tổ chức kết nối doanh nghiệp trong việc hỗ trợ doanh nghiệp Việt tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng hệ sinh thái liên kết và tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng toàn cầu. Đồng thời, cần có thêm các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, đầu tư R&D và đào tạo nhân lực công nghệ cao.

Trong bối cảnh AI đang mở ra cuộc tái cấu trúc lớn nhất của ngành công nghiệp toàn cầu trong nhiều thập niên, Việt Nam được đánh giá đang đứng trước cơ hội quan trọng để chuyển mình từ “cứ điểm sản xuất” thành trung tâm công nghệ và đổi mới sáng tạo mới của khu vực. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, bài toán liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa sẽ đóng vai trò quyết định đối với khả năng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.