Japan đang mở rộng mạnh các chương trình trợ cấp cho sản xuất chip đời cũ trong nước, cho thấy cuộc cạnh tranh bán dẫn toàn cầu đã bước sang giai đoạn mới: không chỉ tập trung vào chip AI tiên tiến, mà còn là cuộc đua giành quyền kiểm soát các dòng chip nền tảng phục vụ toàn bộ nền công nghiệp hiện đại.
Theo Nikkei Asia, chính phủ Nhật Bản dự kiến mở rộng hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp sản xuất mature chips (chip trưởng thành) — tức các dòng chip sử dụng tiến trình từ 28nm trở lên — nhằm tăng cường khả năng tự chủ công nghệ và giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài. Chính sách mới được triển khai trong bối cảnh chuỗi cung ứng chip toàn cầu ngày càng chịu áp lực từ cạnh tranh Mỹ - Trung và nguy cơ gián đoạn địa chính trị.
Điểm đáng chú ý là Nhật Bản hiện không chạy đua trực diện ở phân khúc chip AI tiên tiến như Mỹ, Đài Loan hay Hàn Quốc, mà tập trung củng cố các mắt xích nền tảng của ngành bán dẫn — nơi nước này vẫn giữ nhiều lợi thế về vật liệu, thiết bị và công nghệ công nghiệp. Mature chips tuy ít được chú ý hơn GPU AI, nhưng lại đóng vai trò thiết yếu trong ô tô, robot công nghiệp, thiết bị y tế, điện tử tiêu dùng và hạ tầng sản xuất.
Khủng hoảng thiếu chip giai đoạn 2020–2023 đã cho thấy ngay cả những dòng chip công nghệ cũ cũng có thể làm tê liệt toàn bộ chuỗi sản xuất ô tô và công nghiệp toàn cầu. Điều này khiến nhiều quốc gia thay đổi cách nhìn về bán dẫn: chip không còn đơn thuần là sản phẩm thương mại, mà là hạ tầng chiến lược của nền kinh tế và an ninh quốc gia.
Nhật Bản đặc biệt quan tâm tới mature chips vì ngành công nghiệp ô tô và robot của nước này phụ thuộc lớn vào nguồn cung bán dẫn ổn định. Các hãng như Toyota Motor, Denso hay các tập đoàn sản xuất tự động hóa đều sử dụng khối lượng lớn chip công nghiệp không yêu cầu tiến trình tiên tiến nhất nhưng đòi hỏi độ ổn định và độ tin cậy rất cao.
Chính phủ Nhật hiện thúc đẩy chiến lược bán dẫn theo hai hướng song song: hỗ trợ các dự án tiên tiến như Rapidus hợp tác với IBM để phát triển chip 2nm, đồng thời củng cố sản xuất mature chips trong nước nhằm đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng công nghiệp. Đây được xem là cách tiếp cận thực dụng của Tokyo trong bối cảnh AI đang làm bùng nổ nhu cầu chip toàn cầu.
Động thái của Nhật Bản cũng phản ánh sự thay đổi lớn trong cấu trúc ngành bán dẫn thế giới. Nếu một thập niên trước, các quốc gia chủ yếu cạnh tranh về khả năng sản xuất chip tiên tiến nhất, thì nay ngay cả chip đời cũ cũng trở thành mặt trận chiến lược. Nguyên nhân là vì mature chips hiện vẫn chiếm phần lớn sản lượng bán dẫn toàn cầu và là nền tảng vận hành của mọi ngành công nghiệp hiện đại.
Một yếu tố khác thúc đẩy Tokyo hành động là sự mở rộng nhanh của Trung Quốc trong lĩnh vực mature chips. Bắc Kinh đang đầu tư quy mô lớn để tăng công suất sản xuất chip đời cũ và xây dựng chuỗi cung ứng bán dẫn nội địa. Giới phân tích lo ngại Trung Quốc có thể tạo ra tình trạng dư cung toàn cầu và gây áp lực cạnh tranh mạnh lên các nhà sản xuất ở Nhật Bản, châu Âu và Mỹ.
Trong bối cảnh đó, Nhật Bản đang cố gắng tái xây dựng năng lực bán dẫn sau nhiều năm suy giảm thị phần toàn cầu. Dù không còn giữ vị thế thống trị như thập niên 1980, Nhật vẫn kiểm soát nhiều công nghệ then chốt trong chuỗi cung ứng chip như wafer silicon, vật liệu quang khắc, hóa chất bán dẫn và thiết bị sản xuất.
Giới chuyên gia cho rằng chiến lược của Tokyo cho thấy AI đang tái định nghĩa toàn bộ ngành bán dẫn. Tương lai sẽ không chỉ thuộc về các GPU AI đắt đỏ, mà còn phụ thuộc vào khả năng đảm bảo nguồn cung ổn định cho hàng tỷ con chip nền tảng vận hành xe hơi, robot, nhà máy và hạ tầng công nghiệp toàn cầu. Trong nền kinh tế AI đang hình thành, những “chip cũ” tưởng chừng ít được chú ý lại đang trở thành một phần quan trọng của bài toán quyền lực công nghệ thế kỷ 21.