Những số liệu mới được công bố trong báo cáo tài chính của hãng cho thấy Singapore đã trở thành trung tâm tối ưu hóa thuế lớn nhất của nhà sản xuất iPhone, đồng thời làm nổi bật những giới hạn của nỗ lực áp dụng mức thuế doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu.
Singapore vượt Ireland trong chiến lược tối ưu hóa thuế của Apple
Theo Financial Times, các hồ sơ tài chính mới của Apple cho thấy tập đoàn đã ghi nhận khoản lợi nhuận có thể lên tới 50 tỷ USD tại Singapore trong năm tài chính 2026. Nhờ hệ thống ưu đãi thuế của quốc gia Đông Nam Á này, Apple giảm được khoảng 2,7 tỷ USD nghĩa vụ thuế so với mức thuế doanh nghiệp liên bang 21% của Mỹ.
Khoản tiết kiệm tại Singapore cao hơn mức khoảng 2,6 tỷ USD mà Apple đạt được thông qua Ireland, nơi đặt trụ sở hoạt động chủ yếu của hãng tại châu Âu. Đây là lần đầu tiên Singapore vượt Ireland để trở thành địa điểm mang lại lợi ích thuế lớn nhất cho Apple, theo những dữ liệu được công bố.
Nếu toàn bộ lợi nhuận toàn cầu của Apple trong năm tài chính 2026 phải chịu mức thuế liên bang 21% của Mỹ, tổng nghĩa vụ thuế của công ty có thể lên tới khoảng 33 tỷ USD. Tuy nhiên, khoản thuế doanh nghiệp được ghi nhận trong báo cáo tài chính chỉ vào khoảng 27 tỷ USD.
Chênh lệch này cho thấy quy mô đáng kể của các lợi ích thuế mà Apple nhận được từ việc phân bổ lợi nhuận tại những quốc gia có chính sách thuế ưu đãi. Riêng Singapore và Ireland đã giúp công ty giảm tổng cộng khoảng 5 tỷ USD nghĩa vụ thuế theo phép so sánh với mức thuế liên bang của Mỹ.
Cần phân biệt khoản tiết kiệm thuế được tính theo mức thuế tham chiếu với số tiền thuế thực tế Apple nộp tại từng quốc gia. Theo báo cáo tài chính năm 2026, Apple đã nộp khoảng 3,25 tỷ USD thuế thu nhập bằng tiền mặt tại Singapore. Con số này không đồng nghĩa với khoản tiết kiệm thuế 2,7 tỷ USD mà Financial Times đề cập.
Apple chưa đưa ra bình luận cụ thể về các số liệu và cách thức phân bổ lợi nhuận tại Singapore.
Ưu đãi thuế giúp Singapore thu hút lợi nhuận từ các tập đoàn công nghệ
Singapore có thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp phổ thông 17%, cao hơn mức thuế tối thiểu toàn cầu 15% do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) thúc đẩy. Tuy nhiên, quốc gia này áp dụng nhiều chương trình ưu đãi, miễn giảm và tín dụng thuế nhằm thu hút các hoạt động có giá trị gia tăng cao, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ, tài chính, nghiên cứu và phát triển.
Các ưu đãi này có thể giúp doanh nghiệp đạt mức thuế thực tế thấp hơn đáng kể so với thuế suất danh nghĩa. Theo Financial Times, trong giai đoạn 2023–2025, mức thuế hiệu dụng của các pháp nhân chính của Apple tại Singapore dao động quanh 10%.
Báo cáo tài chính của Apple cho thấy riêng khoản chênh lệch thuế suất và ưu đãi tại Singapore đã giúp giảm khoảng 5,49 tỷ USD chi phí thuế trong năm tài chính 2026, nếu so với mức thuế liên bang 21% của Mỹ. Tuy nhiên, Singapore đã áp dụng khoản thuế bổ sung theo cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu, khiến Apple phát sinh thêm khoảng 2,51 tỷ USD nghĩa vụ thuế.
Sau khi tính khoản thuế bổ sung và một số điều chỉnh khác, lợi ích thuế ròng mà Apple nhận được tại Singapore còn khoảng 2,67 tỷ USD. Đây là cơ sở để Financial Times ước tính mức tiết kiệm khoảng 2,7 tỷ USD của công ty tại thị trường này.
Cơ chế thuế bổ sung nói trên được Singapore triển khai từ năm 2025, nhằm bảo đảm các tập đoàn đa quốc gia đủ điều kiện phải chịu mức thuế hiệu dụng tối thiểu 15%. Khi mức thuế thực tế theo quy định thấp hơn ngưỡng này, doanh nghiệp phải nộp thêm phần chênh lệch.
Tuy nhiên, cơ chế mới không xóa bỏ hoàn toàn lợi thế của những trung tâm tài chính có chính sách ưu đãi. Singapore vẫn có thể thu hút các hoạt động kinh doanh và lợi nhuận của tập đoàn đa quốc gia thông qua nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ sở hạ tầng, môi trường pháp lý ổn định và các chính sách hỗ trợ đầu tư.
Lợi nhuận trên mỗi nhân viên tại Singapore cao bất thường
Một điểm đáng chú ý trong phân tích của Financial Times là sự chênh lệch lớn về lợi nhuận trước thuế trên mỗi nhân viên giữa các pháp nhân Apple tại Singapore, Ireland và phần còn lại của thế giới.
Theo số liệu được công bố, hai pháp nhân chính của Apple tại Singapore tạo ra khoảng 9 triệu USD lợi nhuận trước thuế trên mỗi nhân viên trong năm 2024, thời điểm gần nhất có đủ dữ liệu để tính toán. Tại Ireland, con số tương ứng khoảng 6 triệu USD. Trong khi đó, mức bình quân trên toàn cầu của Apple trong năm 2025 chưa tới 1 triệu USD mỗi nhân viên.
Sự khác biệt này đặt ra câu hỏi về mối tương quan giữa quy mô nhân sự, hoạt động kinh tế thực tế và lượng lợi nhuận được ghi nhận tại từng quốc gia.
Một trong những pháp nhân lớn nhất của Apple tại Singapore hoạt động như trung tâm bán hàng và tiếp thị, cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho các công ty thành viên ở nước ngoài, đồng thời tham gia phát triển tài sản trí tuệ. Những hoạt động này có thể tạo ra giá trị kinh tế lớn mà không nhất thiết cần lực lượng lao động đông như các cơ sở sản xuất.
Tuy nhiên, mức lợi nhuận trên mỗi nhân viên quá cao cũng là chỉ dấu khiến các tổ chức nghiên cứu về minh bạch thuế quan tâm. Vấn đề không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp có đặt văn phòng hay tuyển dụng nhân sự tại một quốc gia, mà còn ở cách xác định nơi phát sinh giá trị kinh tế và nơi lợi nhuận được ghi nhận.
Trong hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia, giao dịch giữa những công ty thành viên có thể được sử dụng để phân bổ doanh thu, chi phí, quyền sở hữu trí tuệ và lợi nhuận giữa các quốc gia. Việc chuyển lợi nhuận từ nơi có thuế suất cao sang nơi có thuế suất thấp thường được gọi là dịch chuyển lợi nhuận. Đây là hoạt động nằm trong trọng tâm giám sát của các cơ quan thuế quốc tế, đặc biệt khi giá giao dịch nội bộ không phản ánh đầy đủ giá trị kinh tế thực tế.
Dù vậy, các số liệu về lợi nhuận trên mỗi nhân viên tự thân không chứng minh Apple đã vi phạm pháp luật thuế. Việc đánh giá tính hợp pháp cần căn cứ vào cấu trúc doanh nghiệp, chức năng kinh tế, quyền sở hữu tài sản trí tuệ và hồ sơ giao dịch giữa các pháp nhân.
Thuế tối thiểu toàn cầu chưa xóa bỏ lợi thế của các trung tâm tài chính
Năm 2021, OECD và nhóm các nền kinh tế tham gia khuôn khổ hợp tác quốc tế đã đạt được thỏa thuận về cải cách thuế doanh nghiệp toàn cầu, trong đó có cơ chế áp dụng mức thuế hiệu dụng tối thiểu 15% đối với các tập đoàn đa quốc gia đủ điều kiện.
Mục tiêu của thỏa thuận là hạn chế cuộc cạnh tranh giảm thuế giữa các quốc gia, ngăn doanh nghiệp dịch chuyển lợi nhuận chỉ để tận dụng chênh lệch thuế suất và bảo đảm các tập đoàn lớn đóng góp thuế tại những nơi họ tạo ra giá trị kinh tế.
Tuy nhiên, trường hợp Apple cho thấy tác động của cơ chế này vẫn có giới hạn. Các quốc gia không nhất thiết phải từ bỏ toàn bộ chính sách ưu đãi để đáp ứng mức thuế tối thiểu. Thay vào đó, họ có thể điều chỉnh chính sách, áp dụng thuế bổ sung và tiếp tục cạnh tranh bằng các lợi thế khác như nhân lực, hạ tầng, môi trường kinh doanh và hỗ trợ đầu tư.
Singapore đã thu khoảng 2,51 tỷ USD thuế bổ sung từ Apple trong năm tài chính 2026 theo cơ chế mới. Khoản thu này giúp nâng mức thuế hiệu dụng của doanh nghiệp lên gần ngưỡng tối thiểu theo quy định, đồng thời cho thấy quốc gia này vẫn có thể duy trì vai trò trung tâm kinh doanh của Apple.
Theo các chuyên gia về minh bạch thuế được Financial Times dẫn lời, mức sàn 15% vẫn tương đối thấp so với thuế suất tại nhiều nền kinh tế phát triển. Do đó, các tập đoàn lớn vẫn có thể tiếp tục tận dụng những chênh lệch thuế hợp pháp và các chương trình ưu đãi trong phạm vi khuôn khổ hiện hành.
Đối với các quốc gia đang cạnh tranh thu hút đầu tư nước ngoài, thách thức là tìm được sự cân bằng giữa ưu đãi thuế và nguồn thu ngân sách. Nếu ưu đãi quá rộng, lợi ích kinh tế thực tế có thể không tương xứng với chi phí ngân sách. Ngược lại, nếu chỉ tập trung nâng thuế suất mà không cải thiện môi trường kinh doanh, quốc gia đó có thể mất đi các hoạt động đầu tư và dịch vụ có giá trị cao.
Bài học về chính sách thu hút đầu tư trong nền kinh tế số
Trường hợp Apple cho thấy cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư công nghệ ngày nay không chỉ diễn ra ở lĩnh vực nhà máy, dây chuyền sản xuất hay lao động giá rẻ. Các hoạt động như quản lý tài sản trí tuệ, phát triển phần mềm, tiếp thị toàn cầu, dịch vụ số và điều phối chuỗi cung ứng cũng có thể tạo ra lợi nhuận rất lớn và trở thành đối tượng cạnh tranh về chính sách thuế.
Singapore có lợi thế nhờ vị trí trung tâm tại Đông Nam Á, hệ thống tài chính phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao và môi trường pháp lý ổn định. Những yếu tố này giúp quốc gia thu hút không chỉ hoạt động sản xuất mà còn cả các chức năng quản trị, thương mại và sở hữu trí tuệ của các tập đoàn đa quốc gia.
Đối với Việt Nam, câu chuyện này gợi mở một vấn đề quan trọng trong chiến lược thu hút đầu tư công nghệ. Khi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu, lợi thế cạnh tranh không thể chỉ dựa vào việc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp. Việt Nam cần nâng cao chất lượng hạ tầng, phát triển nhân lực kỹ thuật, tăng năng lực nghiên cứu và phát triển, đồng thời xây dựng hệ sinh thái nhà cung cấp trong nước để thu hút các hoạt động có giá trị gia tăng cao.
Đặc biệt, việc thu hút các tập đoàn bán dẫn, điện tử và công nghệ không nên chỉ dừng ở khâu lắp ráp. Mục tiêu dài hạn cần hướng tới các chức năng thiết kế, nghiên cứu, phát triển phần mềm, quản lý chuỗi cung ứng và dịch vụ kỹ thuật. Đây là những hoạt động có khả năng tạo ra giá trị kinh tế lớn hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.
Với Apple, Singapore tiếp tục là một trung tâm kinh doanh quan trọng nhờ kết hợp được ưu đãi thuế với môi trường đầu tư thuận lợi. Với các quốc gia khác, bài toán đặt ra không đơn thuần là cạnh tranh bằng thuế suất thấp, mà là xây dựng năng lực kinh tế đủ hấp dẫn để giữ chân những hoạt động tạo ra giá trị thực chất.
Những tiết lộ mới về nghĩa vụ thuế của Apple vì thế không chỉ phản ánh chiến lược tài chính của một tập đoàn công nghệ lớn. Chúng còn cho thấy cuộc cải cách thuế toàn cầu vẫn đang trong quá trình điều chỉnh, khi các quốc gia vừa muốn bảo vệ nguồn thu ngân sách, vừa phải duy trì sức hấp dẫn đối với dòng vốn và hoạt động kinh doanh quốc tế.