Động thái đánh dấu bước đi mới trong nỗ lực xử lý ô nhiễm xuyên biên giới tại Đông Nam Á, đồng thời đặt các doanh nghiệp lâm nghiệp, sản xuất bột giấy và gỗ trước sức ép lớn hơn về tuân thủ môi trường, quản trị chuỗi cung ứng và trách nhiệm doanh nghiệp.
Theo thông báo ngày 16/10 của NEA, cơ quan này đã sử dụng hình ảnh vệ tinh, dữ liệu khí tượng và thông tin về các điểm nóng cháy để theo dõi nguồn phát sinh khói mù. Bảy doanh nghiệp được nêu tên gồm PT Bumi Andalas Permai, PT Bumi Mekar Hijau, PT Paramitra Mulia Langgeng, PT Sumatera Alam Anugerah, PT SBA Wood Industries, PT Hutan Lestari Raya và PT Bangkanesia. Các khu đất liên quan nằm tại Indonesia, chủ yếu ở khu vực Sumatra và quần đảo Bangka Belitung.
Yêu cầu doanh nghiệp ngăn cháy và chấm dứt hoạt động đốt
Các thông báo được ban hành theo Đạo luật Ô nhiễm Khói mù Xuyên biên giới của Singapore (Transboundary Haze Pollution Act). NEA yêu cầu những doanh nghiệp liên quan triển khai nhân lực chữa cháy để dập tắt hoặc ngăn đám cháy lan rộng trên các khu đất thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của họ; chấm dứt hoặc không khởi động các hoạt động đốt; đồng thời gửi kế hoạch hành động nhằm xử lý nguy cơ cháy và ngăn tình trạng tái diễn.
Bộ trưởng Phát triển bền vững và Môi trường Singapore Grace Fu cho biết kết quả điều tra đến thời điểm công bố cho thấy một phần khói mù ảnh hưởng đến Singapore có thể bắt nguồn từ các đám cháy trên khu đất do 7 doanh nghiệp quản lý. Chính quyền Singapore khẳng định sẽ tiếp tục điều tra và xem xét các biện pháp thực thi pháp luật đối với những doanh nghiệp bị xác định có trách nhiệm gây ô nhiễm xuyên biên giới.
Trong số các doanh nghiệp bị nêu tên, PT Bumi Andalas Permai, PT Bumi Mekar Hijau và PT SBA Wood Industries được xác định là nhà cung cấp gỗ cho Asia Pulp & Paper (APP), thuộc tập đoàn Sinar Mas của Indonesia. Ba doanh nghiệp này cũng từng nhận thông báo pháp lý liên quan đến cuộc khủng hoảng khói mù năm 2015; các cuộc điều tra đối với những vụ việc trước đây vẫn chưa khép lại.
Singapore cho biết có thể xem xét phạt tiền hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ pháp lý. Tuy nhiên, việc xử lý các doanh nghiệp hoạt động ngoài lãnh thổ Singapore không đơn giản, bởi cơ quan chức năng cần thu thập thông tin và phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền của Indonesia. Đây là một trong những trở ngại khiến các vụ việc liên quan đến khói mù xuyên biên giới kéo dài qua nhiều năm.
Ô nhiễm không khí gây sức ép lên du lịch và hoạt động kinh doanh
Khói mù từ các đám cháy tại Indonesia đang ảnh hưởng đến chất lượng không khí tại nhiều khu vực Đông Nam Á. Trong ngày 16/10, chỉ số chất lượng không khí của Singapore trên hệ thống IQAir có thời điểm đạt khoảng 230, thuộc nhóm rất không lành mạnh. Kuala Lumpur cũng ghi nhận mức ô nhiễm cao trong cùng thời điểm.
Tình trạng này gây gián đoạn các hoạt động ngoài trời, ảnh hưởng đến trải nghiệm du lịch và làm giảm lượng khách tại một số khu vực kinh doanh. Theo VnExpress, một số nhà hàng và quầy hàng ăn uống tại Singapore ghi nhận doanh thu giảm mạnh trong những ngày khói mù bao phủ, có trường hợp giảm tới 70–80% khi khách hủy đặt chỗ và hạn chế ra ngoài.
Tác động kinh tế không chỉ giới hạn ở ngành dịch vụ. Khi chất lượng không khí suy giảm, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh hoạt động ngoài trời, tăng biện pháp bảo vệ sức khỏe người lao động và thay đổi kế hoạch vận chuyển, du lịch hoặc tổ chức sự kiện. Nếu tình trạng kéo dài, những chi phí phát sinh này có thể lan rộng sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế khu vực.
Cháy rừng, suy thoái đất than bùn và rủi ro chuỗi cung ứng
Cháy rừng theo mùa khô là hiện tượng thường xuyên xảy ra tại Indonesia, nhưng mức độ nghiêm trọng của đợt cháy năm nay được cho là có liên quan đến điều kiện hạn hán do El Niño. Bên cạnh yếu tố thời tiết, việc phá rừng, khai thác đất và làm khô các vùng đất than bùn cũng khiến cảnh quan dễ bắt lửa và làm gia tăng nguy cơ cháy kéo dài.
Đất than bùn lưu trữ lượng carbon lớn. Khi bị thoát nước và khô hạn, lớp vật liệu hữu cơ này có thể cháy âm ỉ trong thời gian dài, phát thải lượng lớn khói và bụi mịn. Vì vậy, kiểm soát cháy rừng không chỉ là nhiệm vụ ứng phó khẩn cấp mà còn gắn với quản lý đất đai, bảo vệ hệ sinh thái và giám sát hoạt động sử dụng đất của doanh nghiệp.
Đối với các nhà sản xuất bột giấy, giấy, gỗ và bao bì, vụ việc làm nổi bật yêu cầu truy xuất nguồn gốc nguyên liệu. Những thương hiệu tiêu dùng sử dụng giấy và bao bì có nguồn gốc từ các khu vực có nguy cơ cháy rừng có thể phải tăng cường kiểm tra nhà cung cấp, đánh giá rủi ro môi trường và yêu cầu bằng chứng về việc tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững.
Điều này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh các doanh nghiệp toàn cầu ngày càng chịu sức ép công khai thông tin về phát thải, nguồn nguyên liệu và tác động môi trường trong toàn bộ chuỗi giá trị. Rủi ro không chỉ nằm ở khả năng gián đoạn nguồn cung mà còn ở thiệt hại uy tín thương hiệu, nguy cơ tranh chấp pháp lý và chi phí thay đổi nhà cung cấp nếu các vi phạm được xác nhận.
Bài toán thực thi pháp luật xuyên biên giới
Kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng khói mù năm 2015 cho thấy việc xác định nguồn phát thải và yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm có thể kéo dài. Singapore đã mở các cuộc điều tra đối với một số doanh nghiệp Indonesia liên quan đến sự kiện này, nhưng những hồ sơ vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn. Sự khác biệt về thẩm quyền pháp lý, khả năng tiếp cận thông tin và nhu cầu phối hợp giữa hai nước tiếp tục là những trở ngại đối với việc thực thi.
Trong đợt khói mù hiện nay, Singapore cho biết sẵn sàng hỗ trợ Indonesia về công tác chữa cháy và các biện pháp dân sự phù hợp, đồng thời tiếp tục trao đổi với phía Indonesia. Cách tiếp cận này cho thấy giải quyết ô nhiễm xuyên biên giới cần kết hợp cả biện pháp pháp lý, hợp tác giữa các chính phủ và năng lực phòng ngừa tại những khu vực có nguy cơ cao.
Đối với doanh nghiệp trong khu vực, thông điệp quan trọng là quản trị môi trường cần được triển khai xuyên suốt chuỗi cung ứng, thay vì chỉ tập trung vào hoạt động trực tiếp tại nhà máy. Việc kiểm tra nguồn nguyên liệu, theo dõi rủi ro tại các khu vực cung ứng và thiết lập cơ chế ứng phó với sự cố môi trường ngày càng trở thành một phần của quản trị kinh doanh.
Với Việt Nam, diễn biến tại Singapore và Indonesia cũng là lời nhắc đối với các doanh nghiệp điện tử, sản xuất hàng tiêu dùng và bao bì đang tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Khả năng truy xuất nguyên liệu, kiểm soát tác động môi trường của nhà cung cấp và minh bạch thông tin bền vững sẽ góp phần bảo vệ tính liên tục của sản xuất, nâng cao uy tín với khách hàng quốc tế và đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về trách nhiệm môi trường trong thương mại toàn cầu.