Theo thông báo trước thềm Ngày Trái Đất 2025, 99% lượng đất hiếm trong nam châm và cobalt trong pin do Apple thiết kế hiện đã đến từ nguồn tái chế – con số này tiệm cận cam kết đầy tham vọng của hãng vào năm 2022 về việc “thoát ly” dần khỏi sự phụ thuộc vào khai thác nguyên sinh trước năm 2025.

 

Cần nhìn rõ: đất hiếm và cobalt không hiếm theo đúng nghĩa "hiếm" về trữ lượng, mà là “hiếm” bởi tính chất khai thác độc hại và phụ thuộc địa chính trị. Đằng sau mỗi module rung Taptic Engine, mỗi cặp nam châm loa, mỗi viên pin lithium-ion là hàng loạt hệ lụy môi trường, xã hội – từ nước ngầm nhiễm kim loại nặng ở Trung Quốc cho đến lao động trẻ em tại các mỏ cobalt ở Congo.

 

Trong bối cảnh đó, Apple đang định hình một hướng đi khác: biến rác thải điện tử thành nguồn tài nguyên thứ cấp – một "mỏ khoáng trong đô thị" (urban mine) – nơi đất hiếm không cần được đào lên, mà được thu hồi, xử lý, tái chế với chu kỳ khép kín. Nếu thành công, đây không chỉ là bước ngoặt kỹ thuật mà còn là đòn bẩy để Apple thoát khỏi những rủi ro chuỗi cung ứng toàn cầu trong dài hạn.

 

Việc Apple giảm 60% lượng khí thải nhà kính toàn cầu so với năm 2015 là kết quả không chỉ từ các bước cải tiến sản phẩm, mà còn từ áp lực áp dụng tiêu chuẩn môi trường lên chuỗi cung ứng. Với 26 nhà cung cấp bán dẫn và toàn bộ nhà sản xuất màn hình đã cam kết giảm 90% lượng khí F-GHG – một loại khí nhà kính cực mạnh và ít được chú ý – Apple đang chứng minh một điều: nếu muốn nằm trong chuỗi cung ứng giá trị cao, các nhà sản xuất buộc phải "xanh hóa" quy trình sản xuất.

 

Trong ngành bán dẫn, F-GHG thải ra từ các quy trình plasma ăn mòn hoặc làm sạch buồng chân không là một trong những nguồn phát thải "khó giảm nhất". Việc Apple buộc các đối tác thay đổi phản ánh một xu hướng lớn: ngành công nghệ sẽ dẫn đầu nỗ lực cắt giảm khí nhà kính vượt ngoài CO₂ – và các công ty không thể chỉ trung hòa bằng cách "mua tín chỉ carbon" như trước.

 

MacBook Air 2025 – với hơn 55% vật liệu tái chế – và Mac mini đạt chuẩn trung hòa carbon là ví dụ cho thấy "thiết kế bền vững" không còn là chiêu tiếp thị mà đang trở thành nền tảng kỹ thuật cốt lõi. Trong khi các hãng smartphone Trung Quốc chạy đua về tốc độ sạc và phần cứng gập, Apple đang tạo ra một chuẩn mực khác: thiết kế cho tái chế, sản xuất để hoàn nguyên.

 

Ở Việt Nam, các dự án năng lượng sạch và sáng kiến như Power for Impact hay hệ thống nước sạch cho học sinh không đơn thuần mang ý nghĩa CSR, mà là phần mở rộng của một hệ sinh thái carbon thấp. Điều này không chỉ xóa dấu chân carbon mà còn mở ra thị trường tiêu dùng gắn với tính bền vững – thứ ngày càng chi phối lựa chọn của người trẻ.

 

Apple không phát minh ra đất hiếm tái chế, cũng không phải công ty đầu tiên dùng cobalt tái sinh. Nhưng hãng đang làm điều quan trọng hơn: đưa việc sử dụng tài nguyên tuần hoàn trở thành chuẩn mặc định trong thiết kế phần cứng tiêu dùng đại trà. Điều mà các startup công nghệ xanh mong ước, Apple đang thử nghiệm ở quy mô hàng trăm triệu thiết bị mỗi năm.

 

Không chỉ thay đổi cách làm công nghệ, Apple đang đặt ra yêu cầu mới cho toàn bộ ngành: hoặc xanh hóa, hoặc bị bỏ lại phía sau. Và lần này, lời tuyên bố trước Ngày Trái Đất không chỉ là thông điệp thương hiệu – mà là thông báo về sự chuyển dịch chiến lược của toàn chuỗi giá trị.